कक्षा ९ , सामाजिक, एकाइ १
📘 कक्षा ९ सामाजिक
एकाइ १: समाज र समुदाय
🔹 १. धेरै छोटो उत्तर
(क) प्रश्न: समाजको अवधारणालाई एक वाक्यमा स्पष्ट पार्नुहोस् ।
👉 एक लाइन उत्तर:
समाज भनेको परस्पर सम्बन्ध भएका मानिसहरूको समूह हो।
👉 छोटो उत्तर:
- समाज मानिसहरूको समूह हो।
- मानिसहरू मिलेर बस्छन्।
- सम्बन्ध र सहयोग हुन्छ।
- नियम र परम्परा हुन्छ।
👉 विस्तृत उत्तर:
परिचय:
समाज भनेको आपसमा सम्बन्धित मानिसहरूको संगठित समूह हो।
व्याख्या:
समाजमा मानिसहरू मिलेर बस्छन्, काम गर्छन् र एकअर्कामा निर्भर हुन्छन्। यहाँ नियम, मूल्य र परम्पराहरू हुन्छन्।
निष्कर्ष:
त्यसैले समाज मानिसहरूको साझा जीवन प्रणाली हो।
(ख) प्रश्न: समुदाय भनेको के हो ?
👉 एक लाइन उत्तर:
समुदाय भनेको निश्चित स्थानमा बसोबास गर्ने मानिसहरूको समूह हो।
👉 छोटो उत्तर:
- निश्चित ठाउँमा बस्छन्।
- समान उद्देश्य हुन्छ।
- एकअर्कासँग सम्बन्धित हुन्छन्।
- सहयोगी भावना हुन्छ।
👉 विस्तृत उत्तर:
परिचय:
समुदाय भनेको निश्चित भू–भागमा बसोबास गर्ने मानिसहरूको समूह हो।
व्याख्या:
समुदायका मानिसहरू साझा आवश्यकता र उद्देश्यका आधारमा एकसाथ बस्छन् र सहयोग गर्छन्।
निष्कर्ष:
त्यसैले समुदाय सानो सामाजिक समूह हो।
(ग) प्रश्न: समाजका दुई विशेषता लेख्नुहोस् ।
👉 एक लाइन उत्तर:
समाज सहयोगी र परिवर्तनशील हुन्छ।
👉 छोटो उत्तर:
- समाजमा सहयोग हुन्छ।
- समाज परिवर्तनशील हुन्छ।
- सामाजिक सम्बन्ध हुन्छ।
- नियम र मूल्य हुन्छ।
👉 विस्तृत उत्तर:
परिचय:
समाजका आफ्नै विशेषताहरू हुन्छन्।
व्याख्या:
समाजमा मानिसहरूबीच सहयोग र सम्बन्ध हुन्छ। समयअनुसार समाज परिवर्तन पनि हुन्छ।
निष्कर्ष:
त्यसैले समाज गतिशील प्रणाली हो।
(घ) प्रश्न: समाज किन परिवर्तनशील हुन्छ ?
👉 एक लाइन उत्तर:
समय, प्रविधि र मानिसको सोच परिवर्तन हुने भएकाले समाज परिवर्तनशील हुन्छ।
👉 छोटो उत्तर:
- समयसँगै परिवर्तन हुन्छ।
- प्रविधि विकास हुन्छ।
- मानिसको सोच बदलिन्छ।
- आवश्यकता परिवर्तन हुन्छ।
👉 विस्तृत उत्तर:
परिचय:
समाज स्थिर हुँदैन, यो परिवर्तन हुँदै जान्छ।
व्याख्या:
प्रविधि, शिक्षा र मानिसको सोचमा परिवर्तन आउँदा समाज पनि बदलिन्छ।
निष्कर्ष:
त्यसैले समाजलाई परिवर्तनशील मानिन्छ।
(ङ) प्रश्न: समाज विकासको परिचय दिनुहोस् ।
👉 एक लाइन उत्तर:
समाज विकास भनेको समाजमा हुने सकारात्मक परिवर्तन हो।
👉 छोटो उत्तर:
- समाज सुधार हुन्छ।
- जीवनस्तर बढ्छ।
- शिक्षा र स्वास्थ्य सुधार हुन्छ।
- आर्थिक विकास हुन्छ।
👉 विस्तृत उत्तर:
परिचय:
समाज विकास भनेको समाजमा हुने सकारात्मक परिवर्तन हो।
व्याख्या:
यसले शिक्षा, स्वास्थ्य, अर्थतन्त्र र जीवनस्तरमा सुधार ल्याउँछ।
निष्कर्ष:
त्यसैले समाज विकासले जीवनलाई उन्नत बनाउँछ।
🔹 २. छोटो उत्तर
(क) प्रश्न: समाज र समुदायबीच भिन्नता तालिका बनाउनुहोस् ।
👉 एक लाइन उत्तर:
समाज ठूलो समूह हो भने समुदाय सानो र निश्चित ठाउँको समूह हो।
👉 छोटो उत्तर:
| समाज | समुदाय |
|---|---|
| ठूलो समूह | सानो समूह |
| व्यापक क्षेत्र | निश्चित स्थान |
| विविध मानिस | समान उद्देश्य |
| नियम धेरै | सरल संरचना |
👉 विस्तृत उत्तर:
परिचय:
समाज र समुदाय दुवै सामाजिक संरचना हुन्।
व्याख्या:
समाज ठूलो र व्यापक हुन्छ भने समुदाय सानो र निश्चित स्थानमा बस्ने समूह हो।
निष्कर्ष:
त्यसैले यी दुईबीच स्पष्ट भिन्नता हुन्छ।
(ख) प्रश्न: समाजका प्रमुख विशेषताहरू लेख्नुहोस् ।
👉 एक लाइन उत्तर:
समाज सहयोगी, परिवर्तनशील र सम्बन्धयुक्त हुन्छ।
👉 छोटो उत्तर:
- सामाजिक सम्बन्ध हुन्छ।
- सहयोग हुन्छ।
- परिवर्तनशील हुन्छ।
- नियम र मूल्य हुन्छ।
👉 विस्तृत उत्तर:
परिचय:
समाजका आफ्नै विशेषता हुन्छन्।
व्याख्या:
समाजमा मानिसबीच सम्बन्ध, सहयोग र नियम हुन्छ। यो समयअनुसार परिवर्तन हुन्छ।
निष्कर्ष:
त्यसैले समाज गतिशील हुन्छ।
(ग) प्रश्न: समुदायका ४ विशेषताहरू लेख्नुहोस् ।
👉 एक लाइन उत्तर:
समुदाय निश्चित स्थानमा बस्ने, सहयोगी, समान उद्देश्य भएको समूह हो।
👉 छोटो उत्तर:
- निश्चित स्थानमा बस्छ।
- समान उद्देश्य हुन्छ।
- सहयोगी भावना हुन्छ।
- सानो समूह हुन्छ।
👉 विस्तृत उत्तर:
परिचय:
समुदाय सानो सामाजिक समूह हो।
व्याख्या:
यसका सदस्यहरू निश्चित ठाउँमा बस्छन् र एकअर्कालाई सहयोग गर्छन्।
निष्कर्ष:
त्यसैले समुदाय सामाजिक एकता हो।
(घ) प्रश्न: व्यक्ति र समाजबीच सम्बन्ध लेख्नुहोस् ।
👉 एक लाइन उत्तर:
व्यक्ति र समाज एकअर्कामा निर्भर हुन्छन्।
👉 छोटो उत्तर:
- व्यक्ति समाजमा बस्छ।
- समाजले व्यक्ति बनाउँछ।
- दुवैमा सम्बन्ध हुन्छ।
- विकासमा सहयोग हुन्छ।
👉 विस्तृत उत्तर:
परिचय:
व्यक्ति र समाजबीच घनिष्ठ सम्बन्ध हुन्छ।
व्याख्या:
व्यक्ति समाजमा बस्छ र समाजबाट शिक्षा, संस्कार र सुविधा प्राप्त गर्छ।
निष्कर्ष:
त्यसैले दुवै एकअर्कामा निर्भर छन्।
(ङ) प्रश्न: समाजको महत्त्व लेख्नुहोस् ।
👉 एक लाइन उत्तर:
समाजले व्यक्तिको आवश्यकता पूरा गर्न र जीवन विकास गर्न सहयोग गर्छ।
👉 छोटो उत्तर:
- आवश्यकताहरू पूरा हुन्छन्।
- सुरक्षा प्राप्त हुन्छ।
- शिक्षा र स्वास्थ्य पाइन्छ।
- सहयोग प्राप्त हुन्छ।
👉 विस्तृत उत्तर:
परिचय:
समाज मानव जीवनको आधार हो।
व्याख्या:
समाजले मानिसलाई शिक्षा, स्वास्थ्य, सुरक्षा र सहयोग प्रदान गर्छ।
निष्कर्ष:
त्यसैले समाज बिना मानव जीवन सम्भव छैन।
📘 कक्षा ९ सामाजिक
पाठ २: समाज विकासका चरण
🔹 १. धेरै छोटो उत्तर
(क) प्रश्न: कसलाई ‘वैज्ञानिक समाजशास्त्रका पिता’ भनिन्छ ?
👉 एक लाइन उत्तर:
अगस्ट कोम्टलाई ‘वैज्ञानिक समाजशास्त्रका पिता’ भनिन्छ।
👉 छोटो उत्तर:
- अगस्ट कोम्ट समाजशास्त्री हुन्।
- उनलाई समाजशास्त्रका पिता भनिन्छ।
- उनले वैज्ञानिक दृष्टिकोण दिए।
- समाज विकासको सिद्धान्त दिए।
👉 विस्तृत उत्तर:
परिचय:
अगस्ट कोम्टलाई आधुनिक समाजशास्त्रका संस्थापक मानिन्छ।
व्याख्या:
उनले समाजलाई वैज्ञानिक ढङ्गले अध्ययन गर्नुपर्ने विचार प्रस्तुत गरे र समाज विकासका चरण पनि व्याख्या गरे।
निष्कर्ष:
त्यसैले उनलाई वैज्ञानिक समाजशास्त्रका पिता भनिन्छ।
(ख) प्रश्न: ‘साम्यवादी समाज’ को परिकल्पना गर्ने व्यक्ति को हो ?
👉 एक लाइन उत्तर:
कार्ल मार्क्सले साम्यवादी समाजको परिकल्पना गरेका हुन्।
👉 छोटो उत्तर:
- कार्ल मार्क्स दार्शनिक हुन्।
- उनले साम्यवादी विचार दिए।
- वर्गविहीन समाजको कल्पना गरे।
- समानता आधारित समाज बताए।
👉 विस्तृत उत्तर:
परिचय:
कार्ल मार्क्स प्रसिद्ध समाजशास्त्री तथा दार्शनिक हुन्।
व्याख्या:
उनले वर्गविहीन र समानतामा आधारित साम्यवादी समाजको परिकल्पना गरेका थिए।
निष्कर्ष:
त्यसैले उनलाई साम्यवादी विचारका जनक मानिन्छ।
(ग) प्रश्न: समाज किन ‘गतिशील’ भनिन्छ ?
👉 एक लाइन उत्तर:
समाज समयअनुसार परिवर्तन हुने भएकाले गतिशील भनिन्छ।
👉 छोटो उत्तर:
- समाज परिवर्तन हुन्छ।
- समयसँगै विकास हुन्छ।
- सोच परिवर्तन हुन्छ।
- नयाँ परम्परा आउँछ।
👉 विस्तृत उत्तर:
परिचय:
समाज स्थिर हुँदैन, यो निरन्तर परिवर्तनशील हुन्छ।
व्याख्या:
समय, प्रविधि र मानव सोच परिवर्तन हुँदा समाज पनि बदलिन्छ।
निष्कर्ष:
त्यसैले समाजलाई गतिशील भनिन्छ।
(घ) प्रश्न: प्रारम्भिक समाजलाई ढुङ्गे युग किन भनिन्छ ?
👉 एक लाइन उत्तर:
मानिसले ढुङ्गाका औजार प्रयोग गर्ने भएकाले ढुङ्गे युग भनिन्छ।
👉 छोटो उत्तर:
- ढुङ्गाका औजार प्रयोग हुन्थ्यो।
- कृषि विकास थिएन।
- शिकारी जीवन थियो।
- सरल जीवन थियो।
👉 विस्तृत उत्तर:
परिचय:
मानव इतिहासको प्रारम्भिक चरणलाई ढुङ्गे युग भनिन्छ।
व्याख्या:
त्यो समयमा मानिसले ढुङ्गाबाट बनेका औजार प्रयोग गर्थे र शिकारी जीवन बिताउँथे।
निष्कर्ष:
त्यसैले यसलाई ढुङ्गे युग भनिन्छ।
(ङ) प्रश्न: मध्यकालीन समाजलाई बर्बर युग किन भनिन्छ ?
👉 एक लाइन उत्तर:
त्यो समयमा असभ्य र हिंसात्मक व्यवहार भएकाले बर्बर युग भनिन्छ।
👉 छोटो उत्तर:
- असभ्य व्यवहार थियो।
- हिंसा बढी थियो।
- विकास कम थियो।
- सामाजिक नियम कमजोर थियो।
👉 विस्तृत उत्तर:
परिचय:
मध्यकालीन समाजलाई बर्बर युग पनि भनिन्छ।
व्याख्या:
त्यो समयमा मानिसहरू असभ्य थिए र सामाजिक नियम कमजोर थियो, हिंसा बढी थियो।
निष्कर्ष:
त्यसैले यसलाई बर्बर युग भनिन्छ।
🔹 २. छोटो उत्तर
(क) प्रश्न: अगस्ट कोम्टका अनुसार समाज विकासका चरणहरू लेख्नुहोस् ।
👉 एक लाइन उत्तर:
अगस्ट कोम्टले समाज विकासलाई तीन चरणमा वर्गीकरण गरेका छन्।
👉 छोटो उत्तर:
- धार्मिक चरण
- दार्शनिक चरण
- वैज्ञानिक चरण
- समाज विकास क्रमिक हुन्छ
👉 विस्तृत उत्तर:
परिचय:
अगस्ट कोम्टले समाज विकासलाई वैज्ञानिक रूपमा व्याख्या गरेका छन्।
व्याख्या:
उनका अनुसार समाज धार्मिक, दार्शनिक र वैज्ञानिक चरण हुँदै विकास हुन्छ।
निष्कर्ष:
त्यसैले समाज विकास क्रमिक प्रक्रिया हो।
(ख) प्रश्न: कार्ल मार्क्सका अनुसार समाज विकासका चरण लेख्नुहोस् ।
👉 एक लाइन उत्तर:
कार्ल मार्क्सले समाज विकासलाई पाँच चरणमा वर्गीकरण गरेका छन्।
👉 छोटो उत्तर:
- आदिम साम्यवादी समाज
- दास समाज
- सामन्तवादी समाज
- पुँजीवादी समाज
- साम्यवादी समाज
👉 विस्तृत उत्तर:
परिचय:
कार्ल मार्क्सले समाज विकासलाई आर्थिक आधारमा व्याख्या गरेका छन्।
व्याख्या:
उनका अनुसार समाज पाँच चरण हुँदै विकास हुन्छ।
निष्कर्ष:
त्यसैले समाज आर्थिक परिवर्तनसँग जोडिएको छ।
(ग) प्रश्न: टायलर र मोर्गनका अनुसार समाज विकासका चरण लेख्नुहोस् ।
👉 एक लाइन उत्तर:
टायलर र मोर्गनले समाज विकासलाई तीन चरणमा वर्गीकरण गरेका छन्।
👉 छोटो उत्तर (तालिका):
| चरण | मुख्य विशेषता |
|---|---|
| शिकारी चरण | खाना खोज्ने जीवन |
| पशुपालन चरण | जनावर पालन गर्ने |
| कृषि चरण | खेतीपाती विकास |
👉 विस्तृत उत्तर:
परिचय:
टायलर र मोर्गनले समाज विकासलाई सरल रूपमा व्याख्या गरेका छन्।
व्याख्या:
समाज शिकारी, पशुपालन र कृषि चरण हुँदै विकास भएको मानिन्छ।
निष्कर्ष:
त्यसैले मानव समाज क्रमशः विकसित भएको हो।
📘 कक्षा ९ सामाजिक
पाठ ३: समाज वर्गीकरणका आधार
🔹 १. अति छोटो उत्तर
(क) प्रश्न: समाज वर्गीकरणका कुनै दुई आधार प्रस्तुत गर्नुहोस् ।
👉 एक लाइन उत्तर:
समाज वर्गीकरणका आधारमा समय र अर्थव्यवस्था प्रमुख आधार हुन्।
👉 छोटो उत्तर:
- समयका आधारमा वर्गीकरण हुन्छ।
- अर्थव्यवस्थाका आधारमा वर्गीकरण हुन्छ।
- प्रविधिका आधारमा पनि हुन्छ।
- जीवनशैलीका आधारमा पनि हुन्छ।
👉 विस्तृत उत्तर:
परिचय:
समाजलाई विभिन्न आधारमा वर्गीकरण गर्न सकिन्छ।
व्याख्या:
समय र अर्थव्यवस्था मुख्य आधार हुन् जसले समाजको स्वरूप निर्धारण गर्छ।
निष्कर्ष:
त्यसैले समाज विभिन्न आधारमा वर्गीकृत हुन्छ।
(ख) प्रश्न: तपाईं बसोबास गरेको ठाउँ कुन समाजमा पर्छ ? कारणसहित लेख्नुहोस् ।
👉 एक लाइन उत्तर:
मेरो समाज कृषि र उद्योग दुवै भएकाले मिश्रित समाजअन्तर्गत पर्छ।
👉 छोटो उत्तर:
- कृषि गतिविधि हुन्छ।
- उद्योग पनि छन्।
- व्यापार हुन्छ।
- मिश्रित अर्थतन्त्र छ।
👉 विस्तृत उत्तर:
परिचय:
मेरो समाज मिश्रित प्रकारको समाज हो।
व्याख्या:
यहाँ कृषि, उद्योग र व्यापार सबै क्रियाकलाप हुन्छन् जसले मिश्रित अर्थतन्त्र देखाउँछ।
निष्कर्ष:
त्यसैले मेरो समाज मिश्रित समाज हो।
(ग) प्रश्न: मिश्रित अर्थव्यवस्थाको परिभाषा लेख्नुहोस् ।
👉 एक लाइन उत्तर:
मिश्रित अर्थव्यवस्था भनेको सरकारी र निजी क्षेत्र दुवैको सहभागिता भएको अर्थतन्त्र हो।
👉 छोटो उत्तर:
- सरकारको भूमिका हुन्छ।
- निजी क्षेत्र सक्रिय हुन्छ।
- दुवै मिलेर काम गर्छन्।
- विकास सन्तुलित हुन्छ।
👉 विस्तृत उत्तर:
परिचय:
मिश्रित अर्थव्यवस्था आधुनिक आर्थिक प्रणाली हो।
व्याख्या:
यसमा सरकारी र निजी क्षेत्र दुवैले उत्पादन र सेवा प्रदान गर्छन्।
निष्कर्ष:
त्यसैले यो सन्तुलित अर्थतन्त्र हो।
(घ) प्रश्न: अर्थव्यवस्थाका आधारमा समाजलाई के-के नाममा वर्गीकरण गरिएको छ ?
👉 एक लाइन उत्तर:
अर्थव्यवस्थाका आधारमा समाजलाई कृषिप्रधान, औद्योगिक र मिश्रित समाजमा वर्गीकरण गरिएको छ।
👉 छोटो उत्तर:
- कृषिप्रधान समाज
- औद्योगिक समाज
- मिश्रित समाज
- व्यापारिक समाज
👉 विस्तृत उत्तर:
परिचय:
अर्थतन्त्र समाजको महत्वपूर्ण आधार हो।
व्याख्या:
यसका आधारमा समाजलाई कृषिप्रधान, औद्योगिक र मिश्रित समाजमा विभाजन गरिन्छ।
निष्कर्ष:
त्यसैले अर्थव्यवस्थाले समाजको स्वरूप निर्धारण गर्छ।
🔹 २. छोटो उत्तर
(क) प्रश्न: समाज वर्गीकरणका आधार र अर्थव्यवस्थाका आधारमा जानकारी दिनुहोस् ।
👉 एक लाइन उत्तर:
समाजलाई समय, अर्थव्यवस्था र प्रविधिका आधारमा वर्गीकरण गरिन्छ।
👉 छोटो उत्तर:
- समयका आधारमा वर्गीकरण हुन्छ।
- अर्थव्यवस्थाका आधारमा हुन्छ।
- प्रविधिका आधारमा पनि हुन्छ।
- अर्थतन्त्रले समाज निर्धारण गर्छ।
👉 विस्तृत उत्तर:
परिचय:
समाजलाई विभिन्न आधारमा वर्गीकरण गरिन्छ।
व्याख्या:
अर्थव्यवस्थाका आधारमा कृषिप्रधान, औद्योगिक र मिश्रित समाज हुन्छन्।
निष्कर्ष:
त्यसैले अर्थतन्त्र समाजको मुख्य आधार हो।
(ख) प्रश्न: समयका आधारमा समाज वर्गीकरण लेख्नुहोस् ।
👉 एक लाइन उत्तर:
समाजलाई समयका आधारमा प्राचीन, मध्यकालीन र आधुनिक समाजमा वर्गीकरण गरिएको छ।
👉 छोटो उत्तर:
- प्राचीन समाज
- मध्यकालीन समाज
- आधुनिक समाज
- विकास क्रमिक हुन्छ
👉 विस्तृत उत्तर:
परिचय:
समाज समयसँगै परिवर्तन हुँदै जान्छ।
व्याख्या:
प्राचीन समाजबाट मध्यकालीन हुँदै आधुनिक समाजको विकास भएको छ।
निष्कर्ष:
त्यसैले समाज समयअनुसार परिवर्तन हुन्छ।
🔹 परियोजना कार्य (Project Work)
प्रश्न: आफ्नो समाजको प्रतिवेदन तयार गर्नुहोस् ।
👉 उत्तर (नमुना):
(क) परिचय:
मेरो समाज कोशी प्रदेशको एक विकसित बस्ती हो जहाँ विभिन्न जातजाति मिलेर बसोबास गर्छन्। यहाँ शिक्षा, स्वास्थ्य र यातायात सुविधा उपलब्ध छन्।
(ख) उद्देश्य:
समाजको अवस्था बुझ्न र यसको विकास स्तर पहिचान गर्नु मेरो उद्देश्य हो।
(ग) अवलोकनबाट प्राप्त जानकारी:
समाजमा कृषि, व्यापार र साना उद्योग सञ्चालनमा छन्। मानिसहरू शिक्षित छन् र आधुनिक जीवनशैली अपनाएका छन्।
(घ) सुझाव/निष्कर्ष:
समाज अझ विकास गर्न सरसफाइ, शिक्षा र रोजगारीमा सुधार गर्न आवश्यक छ।
📘 कक्षा ९ सामाजिक
पाठ ४: जीवन पद्धतिका आधारमा समाजका प्रकार
🔹 १. धेरै छोटो उत्तर
(क) प्रश्न: ‘कन्दमूल’ भन्नाले के बुझिन्छ ? उदाहरणसहित लेख्नुहोस् ।
👉 एक लाइन उत्तर:
कन्दमूल भन्नाले जमिनमुनि फल्ने खानेकुरा जस्तै तरुल र आलु जनाइन्छ।
👉 छोटो उत्तर:
- जमिनमुनि फल्ने खाना हो।
- तरुल उदाहरण हो।
- आलु पनि कन्दमूल हो।
- प्राकृतिक रूपमा पाइन्छ।
👉 विस्तृत उत्तर:
परिचय:
कन्दमूल भनेको जमिनमुनि फल्ने खाद्य पदार्थ हो।
व्याख्या:
प्राचीन समयमा मानिसहरूले तरुल, आलु जस्ता कन्दमूल संकलन गरेर खान्थे।
निष्कर्ष:
त्यसैले कन्दमूल मानवको प्रारम्भिक आहार थियो।
(ख) प्रश्न: सिकारी तथा कन्दमूल समाजका दुई विशेषता लेख्नुहोस् ।
👉 एक लाइन उत्तर:
यस समाजका मानिस घुमन्ते हुन्छन् र शिकार तथा कन्दमूलमा निर्भर हुन्छन्।
👉 छोटो उत्तर:
- घुमन्ते जीवन हुन्छ।
- शिकार गरेर खान्छन्।
- कन्दमूल संकलन गर्छन्।
- स्थायी बसोबास हुँदैन।
👉 विस्तृत उत्तर:
परिचय:
सिकारी तथा कन्दमूल समाज मानव विकासको प्रारम्भिक चरण हो।
व्याख्या:
यस समाजका मानिसहरू शिकार र कन्दमूलमा निर्भर हुन्छन् र स्थायी बसोबास गर्दैनन्।
निष्कर्ष:
त्यसैले यो सरल र घुमन्ते समाज हो।
(ग) प्रश्न: प्रारम्भिक मानिसले कुकुर पाल्नुका उद्देश्य लेख्नुहोस् ।
👉 एक लाइन उत्तर:
प्रारम्भिक मानिसले कुकुरलाई सुरक्षाका लागि र शिकारमा सहयोगका लागि पाल्थे।
👉 छोटो उत्तर:
- सुरक्षाका लागि पाल्थे।
- शिकारमा सहयोग लिन्थे।
- साथीको रूपमा राख्थे।
- चेतावनी दिन प्रयोग गर्थे।
👉 विस्तृत उत्तर:
परिचय:
प्रारम्भिक समाजमा मानिसहरूले कुकुर पाल्न थाले।
व्याख्या:
कुकुरले शिकारमा सहयोग गर्ने र सुरक्षा दिने भएकाले उपयोगी थियो।
निष्कर्ष:
त्यसैले कुकुर मानवको पहिलो पाल्तु जनावर हो।
(घ) प्रश्न: कृषि समाजका मानिस स्थायी बसोबास किन भए ?
👉 एक लाइन उत्तर:
खेतीपाती गर्नुपर्ने भएकाले मानिस स्थायी बसोबास गर्न बाध्य भए।
👉 छोटो उत्तर:
- खेती गर्नुपर्थ्यो।
- जमीनको हेरचाह गर्नुपर्थ्यो।
- बाली कुर्नुपर्थ्यो।
- स्थायी घर बनाउनुपर्थ्यो।
👉 विस्तृत उत्तर:
परिचय:
कृषि समाजमा मानिसले खेती गर्न थाले।
व्याख्या:
खेती गर्न जमिनमा बस्नुपर्ने भएकाले स्थायी बसोबास सुरु भयो।
निष्कर्ष:
त्यसैले कृषि समाज स्थायी समाज बन्यो।
(ङ) प्रश्न: औद्योगिक समाजको थालनी कुन घटनाबाट भयो ?
👉 एक लाइन उत्तर:
औद्योगिक क्रान्तिका कारण औद्योगिक समाजको थालनी भयो।
👉 छोटो उत्तर:
- औद्योगिक क्रान्ति भयो।
- मेसिन प्रयोग सुरु भयो।
- उद्योग विकास भयो।
- उत्पादन बढ्यो।
👉 विस्तृत उत्तर:
परिचय:
मानव समाजमा ठूलो परिवर्तन औद्योगिक क्रान्तिका कारण आयो।
व्याख्या:
मेसिन र उद्योगको विकास भएपछि उत्पादन र जीवनशैलीमा परिवर्तन आयो।
निष्कर्ष:
त्यसैले औद्योगिक समाजको सुरुवात भयो।
(च) प्रश्न: आधुनिक समाजका दुई प्रविधि लेख्नुहोस् ।
👉 एक लाइन उत्तर:
मोबाइल फोन र कम्प्युटर आधुनिक समाजका प्रमुख प्रविधि हुन्।
👉 छोटो उत्तर:
- मोबाइल प्रयोग हुन्छ।
- कम्प्युटर प्रयोग हुन्छ।
- इन्टरनेट प्रयोग हुन्छ।
- डिजिटल सेवा हुन्छ।
👉 विस्तृत उत्तर:
परिचय:
आधुनिक समाज प्रविधिमा आधारित छ।
व्याख्या:
मोबाइल, कम्प्युटर र इन्टरनेट जस्ता प्रविधिले जीवन सजिलो बनाएका छन्।
निष्कर्ष:
त्यसैले प्रविधि आधुनिक समाजको आधार हो।
🔹 २. छोटो उत्तर
(क) प्रश्न: समाजका युगहरू र एक युगका विशेषता लेख्नुहोस् ।
👉 एक लाइन उत्तर:
समाजलाई सिकारी, पशुपालन, कृषि, औद्योगिक र आधुनिक युगमा वर्गीकरण गरिएको छ।
👉 छोटो उत्तर:
- सिकारी युग
- पशुपालन युग
- कृषि युग
- औद्योगिक युग
- आधुनिक युग
👉 विस्तृत उत्तर:
परिचय:
समाज जीवन पद्धतिका आधारमा विभिन्न युगमा विभाजन गरिएको छ।
व्याख्या (कृषि युग):
- स्थायी बसोबास हुन्छ।
- खेतीपाती गरिन्छ।
- गाउँ विकास हुन्छ।
निष्कर्ष:
त्यसैले समाज क्रमशः विकसित हुँदै आएको छ।
(ख) प्रश्न: समाज परिवर्तनका कारण लेख्नुहोस् ।
👉 एक लाइन उत्तर:
प्रविधि, शिक्षा र आवश्यकताका कारण समाज परिवर्तन हुन्छ।
👉 छोटो उत्तर:
- प्रविधिको विकास हुन्छ।
- शिक्षा बढ्छ।
- आवश्यकता बदलिन्छ।
- जनसंख्या बढ्छ।
👉 विस्तृत उत्तर:
परिचय:
समाज निरन्तर परिवर्तनशील हुन्छ।
व्याख्या:
प्रविधि, शिक्षा, जनसंख्या र आवश्यकताले समाज परिवर्तन गर्छ।
निष्कर्ष:
त्यसैले समाज गतिशील हुन्छ।
(ग) प्रश्न: तपाईंको समाज कुन प्रकारको हो ?
👉 एक लाइन उत्तर:
मेरो समाज आधुनिक समाजअन्तर्गत पर्दछ।
👉 छोटो उत्तर:
- प्रविधि प्रयोग हुन्छ।
- शिक्षा उपलब्ध छ।
- उद्योग विकास भएको छ।
- आधुनिक जीवनशैली छ।
👉 विस्तृत उत्तर:
परिचय:
मेरो समाज आधुनिक समाज हो।
व्याख्या:
यहाँ प्रविधि, शिक्षा र उद्योगको प्रयोग भएको छ।
निष्कर्ष:
त्यसैले यो आधुनिक समाज हो।
(घ) प्रश्न: कृषि समाजबाट औद्योगिक समाज बन्न आवश्यक सिप लेख्नुहोस् ।
👉 एक लाइन उत्तर:
प्राविधिक ज्ञान र मेसिन सञ्चालन सिप आवश्यक हुन्छ।
👉 छोटो उत्तर:
- प्राविधिक ज्ञान चाहिन्छ।
- मेसिन चलाउन जान्नुपर्छ।
- उद्योग सञ्चालन सिप चाहिन्छ।
- व्यवस्थापन सिप चाहिन्छ।
👉 विस्तृत उत्तर:
परिचय:
कृषि समाजबाट औद्योगिक समाजमा रूपान्तरण गर्न सिप आवश्यक हुन्छ।
व्याख्या:
प्राविधिक ज्ञान, मेसिन सञ्चालन र व्यवस्थापन सिप आवश्यक पर्छ।
निष्कर्ष:
त्यसैले सिप विकास आवश्यक हुन्छ।
(ङ) प्रश्न: सिकारी समाज र आधुनिक समाज तुलना गर्नुहोस् ।
👉 एक लाइन उत्तर:
सिकारी समाज सरल हुन्छ भने आधुनिक समाज विकसित हुन्छ।
👉 छोटो उत्तर (तालिका):
| सिकारी समाज | आधुनिक समाज |
|---|---|
| घुमन्ते जीवन | स्थायी बसोबास |
| शिकारमा निर्भर | प्रविधिमा निर्भर |
| सरल जीवन | जटिल जीवन |
| कम विकास | उच्च विकास |
👉 विस्तृत उत्तर:
परिचय:
सिकारी र आधुनिक समाजबीच ठूलो फरक हुन्छ।
व्याख्या:
सिकारी समाज सरल र प्राकृतिक हुन्छ भने आधुनिक समाज प्रविधिमा आधारित र विकसित हुन्छ।
निष्कर्ष:
त्यसैले समाज विकासले जीवनशैली परिवर्तन गरेको छ।
📘 कक्षा ९ सामाजिक
पाठ ५: असल समाजका आधारभूत तत्त्व
🔹 १. अति छोटो उत्तर
(क) प्रश्न: ‘असल समाज’ को अर्थ एक वाक्यमा प्रस्ट पार्नुहोस् ।
👉 एक लाइन उत्तर:
असल समाज भनेको नियम, समानता र सहयोगमा आधारित समाज हो।
👉 छोटो उत्तर:
- समाजमा शान्ति हुन्छ।
- सबैले नियम पालना गर्छन्।
- समानता हुन्छ।
- सहयोगी भावना हुन्छ।
👉 विस्तृत उत्तर:
परिचय:
असल समाज भनेको राम्रो व्यवस्था भएको समाज हो।
व्याख्या:
यसमा समानता, न्याय, सहयोग र अनुशासन कायम हुन्छ जसले शान्तिपूर्ण जीवन सुनिश्चित गर्छ।
निष्कर्ष:
त्यसैले असल समाज आदर्श समाज हो।
(ख) प्रश्न: अपनत्व कायम राख्ने एक उपाय लेख्नुहोस् ।
👉 एक लाइन उत्तर:
आपसी सम्मान र सहयोगले अपनत्व कायम राख्न सकिन्छ।
👉 छोटो उत्तर:
- एकअर्कालाई सम्मान गर्नुपर्छ।
- सहयोग गर्नुपर्छ।
- मेलमिलाप बढाउनुपर्छ।
- झगडा टार्नुपर्छ।
👉 विस्तृत उत्तर:
परिचय:
अपनत्व समाजमा एकताको भावना हो।
व्याख्या:
आपसी सम्मान, सहयोग र मेलमिलापले अपनत्व बढाउँछ।
निष्कर्ष:
त्यसैले अपनत्वले समाजलाई बलियो बनाउँछ।
(ग) प्रश्न: समानुभूतिको अर्थ लेख्नुहोस् ।
👉 एक लाइन उत्तर:
समानुभूति भनेको अरूको दुःख–सुखलाई आफ्नो जस्तै अनुभव गर्नु हो।
👉 छोटो उत्तर:
- अरूको भावना बुझिन्छ।
- दुःखमा साथ दिइन्छ।
- सहयोग गरिन्छ।
- मानवता देखिन्छ।
👉 विस्तृत उत्तर:
परिचय:
समानुभूति सामाजिक सम्बन्धको महत्वपूर्ण पक्ष हो।
व्याख्या:
यसले अरूको पीडा बुझ्न र सहयोग गर्न प्रेरित गर्छ।
निष्कर्ष:
त्यसैले समानुभूतिले समाजमा एकता बढाउँछ।
(घ) प्रश्न: समाज निर्माणका दुई तत्त्व लेख्नुहोस् ।
👉 एक लाइन उत्तर:
अनुशासन र सहयोग समाज निर्माणका आधारभूत तत्त्व हुन्।
👉 छोटो उत्तर:
- अनुशासन आवश्यक हुन्छ।
- सहयोगी भावना चाहिन्छ।
- समानता हुनुपर्छ।
- जिम्मेवारी आवश्यक हुन्छ।
👉 विस्तृत उत्तर:
परिचय:
समाज निर्माणका विभिन्न तत्त्व हुन्छन्।
व्याख्या:
अनुशासन र सहयोगले समाजलाई व्यवस्थित र सुदृढ बनाउँछन्।
निष्कर्ष:
त्यसैले यी तत्त्व अत्यन्त महत्वपूर्ण छन्।
(ङ) प्रश्न: तपाईंको भूमिका एक वाक्यमा लेख्नुहोस् ।
👉 एक लाइन उत्तर:
म समाजमा नियम पालना गरेर र सहयोग गरेर योगदान दिँदै आएको छु।
👉 छोटो उत्तर:
- नियम पालना गर्छु।
- अरूलाई सहयोग गर्छु।
- सरसफाइ राख्छु।
- सम्मान गर्छु।
👉 विस्तृत उत्तर:
परिचय:
प्रत्येक व्यक्तिको समाज निर्माणमा भूमिका हुन्छ।
व्याख्या:
म नियम पालना, सहयोग र सरसफाइमा ध्यान दिएर योगदान गर्छु।
निष्कर्ष:
त्यसैले सानो प्रयासले पनि समाज सुधार हुन्छ।
🔹 २. छोटो उत्तर
(क) प्रश्न: असल समाजका तत्त्व र दुई तत्त्वको व्याख्या गर्नुहोस् ।
👉 एक लाइन उत्तर:
असल समाजका तत्त्वमा अनुशासन, समानता, सहयोग र जिम्मेवारी पर्छन्।
👉 छोटो उत्तर:
- अनुशासन आवश्यक हुन्छ।
- समानता हुनुपर्छ।
- सहयोग चाहिन्छ।
- जिम्मेवारी आवश्यक हुन्छ।
👉 विस्तृत उत्तर:
परिचय:
असल समाज विभिन्न तत्त्वमा आधारित हुन्छ।
व्याख्या:
अनुशासनले समाजलाई व्यवस्थित बनाउँछ भने समानताले सबैलाई बराबरी अधिकार दिन्छ।
निष्कर्ष:
त्यसैले यी तत्त्व असल समाजका आधार हुन्।
(ख) प्रश्न: तपाईंको भूमिका लेख्नुहोस् (चार बुँदा) ।
👉 एक लाइन उत्तर:
म समाजमा सक्रिय सहभागी भएर असल समाज निर्माणमा भूमिका खेल्छु।
👉 छोटो उत्तर:
- नियम पालना गर्छु।
- अरूलाई सहयोग गर्छु।
- सरसफाइमा ध्यान दिन्छु।
- सामाजिक कार्यमा भाग लिन्छु।
👉 विस्तृत उत्तर:
परिचय:
व्यक्तिको भूमिका समाज निर्माणमा महत्वपूर्ण हुन्छ।
व्याख्या:
नियम पालना, सहयोग र सामाजिक कार्यमा सहभागिताले समाज सुधार हुन्छ।
निष्कर्ष:
त्यसैले प्रत्येक व्यक्तिको भूमिका आवश्यक हुन्छ।
(ग) प्रश्न: सामाजिक नियम पालना किन आवश्यक छ ?
👉 एक लाइन उत्तर:
सामाजिक नियम पालना गर्दा समाजमा शान्ति र व्यवस्था कायम हुन्छ।
👉 छोटो उत्तर:
- शान्ति कायम हुन्छ।
- अनुशासन हुन्छ।
- विवाद घट्छ।
- विकास सम्भव हुन्छ।
👉 विस्तृत उत्तर:
परिचय:
सामाजिक नियम समाज सञ्चालनका लागि आवश्यक हुन्छ।
व्याख्या:
नियम पालना गर्दा समाजमा शान्ति, अनुशासन र विकास सम्भव हुन्छ।
निष्कर्ष:
त्यसैले नियम पालन अत्यावश्यक हुन्छ।
(घ) प्रश्न: जिम्मेवारी किन महत्त्वपूर्ण छ ?
👉 एक लाइन उत्तर:
जिम्मेवारीले समाजमा कर्तव्य पूरा गर्न मद्दत गर्छ।
👉 छोटो उत्तर:
- काम पूरा हुन्छ।
- विश्वास बढ्छ।
- समाज व्यवस्थित हुन्छ।
- विकास हुन्छ।
👉 विस्तृत उत्तर:
परिचय:
जिम्मेवारी असल समाजको महत्वपूर्ण तत्त्व हो।
व्याख्या:
जिम्मेवारीले व्यक्तिलाई आफ्नो कर्तव्य पूरा गर्न प्रेरित गर्छ र समाजलाई व्यवस्थित बनाउँछ।
निष्कर्ष:
त्यसैले जिम्मेवारीले समाज सुदृढ बनाउँछ।
🔹 सामुदायिक कार्य
प्रश्न: आफ्नो समाजका तत्त्वहरूको तालिका बनाउनुहोस् ।
👉 उत्तर (नमुना तालिका):
| तत्त्व | अवस्थिति |
|---|---|
| अनुशासन | राम्रो छ |
| सहयोग | सक्रिय छ |
| समानता | सुधार हुँदैछ |
| जिम्मेवारी | मध्यम छ |
Comments
Post a Comment