सेट १० को कक्षा ९, सामाजिक
- Get link
- X
- Other Apps
(नमुना प्रश्नमाला - १०)
समूह 'क' (अति छोटो उत्तर)
प्रश्न १: प्रारम्भिक समाजका कुनै दुई विशेषता लेख्नुहोस् ।
उत्तर: प्रारम्भिक समाजका दुई विशेषताहरू:
१. सिकार र संकलनमा आधारित जीविकोपार्जन
२. सानो समूह र साधारण भाषाको प्रयोग
प्रश्न २: शिक्षाको विकासविना देशमा विकासको सम्भावना छैन । किन ? एक वाक्यमा आफ्नो विचार प्रस्तुत गर्नुहोस् ।
उत्तर: शिक्षाले मानव संसाधन विकास गरी दक्ष जनशक्ति उत्पादन गर्ने भएकाले शिक्षा विना देशमा दिगो विकासको सम्भावना हुँदैन।
प्रश्न ३: साइबर अपराधअन्तर्गत पर्ने कुनै दुईओटा क्रियाकलाप उल्लेख गर्नुहोस् ।
उत्तर: साइबर अपराधअन्तर्गत पर्ने दुई क्रियाकलाप:
१. ह्याकिङ (अरूको कम्प्युटर प्रणालीमा अनाधिकृत प्रवेश)
२. फिशिङ (बैंकिङ विवरण चोरी गर्ने)
प्रश्न ४: सहभोजिताले सामाजिक एकता कायम गर्न मद्दत गर्छ । कसरी ? आफ्नो विचार एक वाक्यमा लेख्नुहोस् ।
उत्तर: सहभोजिताले विभिन्न समुदायका मानिसहरूबीच आपसी मेलमिलाप, सद्भाव र एकताको भावना विकास गर्न मद्दत गर्दछ।
प्रश्न ५: नेपालको एकीकरण अभियानमा गोरखालीले कान्तिपुरमाथि आक्रमण गर्दा त्यहाँका राजा को थिए ?
उत्तर: नेपालको एकीकरण अभियानमा गोरखालीले कान्तिपुरमाथि आक्रमण गर्दा त्यहाँका राजा जयप्रकाश मल्ल थिए।
प्रश्न ६: ‘भीमसेन थापाको विचारका कारणले गर्दा पनि नेपाल-अङ्ग्रेज युद्ध भएको थियो !’ यस भनाइलाई कुनै एक तर्कद्वारा पुष्टि गर्नुहोस् ।
उत्तर: भीमसेन थापा अङ्ग्रेज विरोधी नीति अवलम्बन गर्थे र उनले अङ्ग्रेजसँग कूटनीतिक सम्बन्ध सुधार्न नचाहेकाले तथा उनको विस्तारवादी सोचका कारण नेपाल-अङ्ग्रेज युद्ध भएको थियो।
प्रश्न ७: नेपालमा कृषि क्षेत्रको विकास हुन नसक्नुको कुनै एक कारण लेख्नुहोस् ।
उत्तर: नेपालमा कृषि क्षेत्रको विकास हुन नसक्नुको एक कारण आधुनिक प्रविधि र सिँचाइ सुविधाको अभाव हो।
प्रश्न ८: तपाईंले नेपाली किसानहरूलाई किन व्यावसायिक कृषिमा संलग्न हुन सल्लाह दिनुहुन्छ ? एक वाक्यमा लेख्नुहोस् ।
उत्तर: व्यावसायिक कृषिले किसानको आयस्तर वृद्धि गरी रोजगारी सिर्जना गर्न र देशको अर्थतन्त्रलाई मजबुत बनाउन मद्दत गर्ने भएकाले म किसानहरूलाई व्यावसायिक कृषिमा संलग्न हुन सल्लाह दिन्छु।
प्रश्न ९: समसामयिक घटना भनेको के हो ?
उत्तर: समसामयिक घटना भनेको हालै घटेका वा हाल चलिरहेका महत्त्वपूर्ण राष्ट्रिय तथा अन्तर्राष्ट्रिय घटनाक्रमहरू हुन्।
प्रश्न १०: सूचना तथा सञ्चार प्रविधिले हाम्रो जनजीवनमा ठुलो प्रभाव पारेको छ, कसरी ? एक वाक्यमा लेख्नुहोस् ।
उत्तर: सूचना तथा सञ्चार प्रविधिले सञ्चारलाई सहज, छिटो र प्रभावकारी बनाउनुका साथै शिक्षा, स्वास्थ्य, व्यापारजस्ता क्षेत्रमा क्रान्तिकारी परिवर्तन ल्याएको छ।
प्रश्न ११: जनसङ्ख्या व्यवस्थापन गर्नका लागि तपाईंले आफ्नो स्थानीय सरकारलाई कुनै एक प्रभावकारी सुझाव दिनुहोस् ।
उत्तर: जनसङ्ख्या व्यवस्थापनका लागि महिला शिक्षा र स्वास्थ्यमा लगानी बढाई परिवार नियोजनका कार्यक्रमलाई प्रभावकारी रूपमा सञ्चालन गर्न स्थानीय सरकारलाई सुझाव दिन्छु।
---
समूह 'ख' (छोटो उत्तर)
प्रश्न १२: समाजविना मानिसको जीवनको कल्पना गर्न सक्दैन, कसरी ? आफ्ना तर्क चार बुँदामा प्रस्तुत गर्नुहोस् ।
उत्तर:
१. मानिस सामाजिक प्राणी हो, उसको अस्तित्व र विकास समाजमा मात्र सम्भव छ।
२. भाषा, संस्कृति, परम्परा जस्ता पक्षहरू समाजबाटै सिक्न पाइन्छ।
३. मानिसले आफ्ना आवश्यकता र सुरक्षा समाजमा रहेर मात्र पूरा गर्न सक्छ।
४. समाजले मानिसलाई पहिचान, माया, अपनत्व र सहयोग प्रदान गर्दछ।
प्रश्न १३: परम्परागत ज्ञान, सीप र प्रविधिका कुनै चार महत्त्व लेख्नुहोस् ।
उत्तर:
१. परम्परागत ज्ञान हाम्रो सांस्कृतिक पहिचान र सम्पदाको रक्षा गर्दछ।
२. यसले स्थानीय समस्या समाधानमा सहयोग पुर्याउँदछ (जस्तै: जडीबुटी उपचार)।
३. परम्परागत सीपले रोजगारीको अवसर सिर्जना गर्दछ (हस्तकला, काष्ठकला)।
४. यसले वातावरणमैत्री र दिगो विकासमा योगदान पुर्याउँदछ।
प्रश्न १४: सम्पूर्ण धर्मका साझा मान्यताहरू उल्लेख गर्दै विदेशमा बस्ने आफ्नो साथीलाई चिठी लेख्नुहोस् ।
उत्तर:
[ठेगाना]
[मिति]
प्रिय मित्र [नाम],
सप्रमाण नमस्ते। तिमी त्यहाँ कुशलपूर्वक बसेको आशा छ। आज म तिमीलाई हाम्रा विभिन्न धर्महरूमा पाइने साझा मान्यताहरूको बारेमा केही लेख्न चाहन्छु।
हिन्दू, बौद्ध, इस्लाम, ईसाई लगायत सबै धर्मले मानवताको सेवा, अहिंसा, सत्य बोल्ने, दया गर्ने, इमानदारी, क्षमा र परोपकार जस्ता मान्यताहरूलाई महत्त्व दिएका छन्। सबै धर्मले असल विचार र असल कर्म गर्न सिकाउँछन्। यिनै साझा मान्यताले हामीलाई एकताको सूत्रमा बाँधेका छन्।
तिमी आफ्नो धर्मप्रति आस्थावान रहँदै अरू धर्मप्रति पनि सम्मान गर्नु। यसले तिमीलाई समाजमा सम्मान दिलाउनेछ। पछि भेटौंला।
तिम्रो मित्र,
[तपाईंको नाम]
प्रश्न १५: नेपालको प्रजातान्त्रिक आन्दोलनमा पुष्पलाल श्रेष्ठ र विपी कोइरालाको योगदानलाई दुई-दुई बुँदामा मूल्याङ्कन गर्नुहोस् ।
उत्तर:
पुष्पलाल श्रेष्ठ:
१. उनी नेपाली कम्युनिष्ट आन्दोलनका संस्थापक हुन् र उनले वैचारिक रूपमा प्रजातन्त्रको पक्षमा योगदान दिए।
२. उनले सात सालको क्रान्तिमा सक्रिय भूमिका निर्वाह गरी राणा शासन अन्त्यमा योगदान दिए।
विपी कोइराला:
१. उनी नेपाली कांग्रेसका संस्थापक तथा प्रजातान्त्रिक आन्दोलनका नेता थिए र उनले २००७ सालको क्रान्तिको नेतृत्व गरे।
२. उनले लोकतन्त्रको पुनर्स्थापनाका लागि सशस्त्र संघर्ष र सत्याग्रहको नेतृत्व गरी योगदान दिए।
प्रश्न १६: समाजमा भएका सामाजिक समस्या र विकृति उन्मूलन गर्न हाम्रा मौलिक अभ्यासहरू धेरै प्रभावकारी छन्, कसरी ? पुष्टि गर्नुहोस् ।
उत्तर:
हाम्रा मौलिक अभ्यासहरू (जस्तै: परम्परागत न्याय प्रणाली, गुठी, पर्व, मेला, धार्मिक सहिष्णुता) सामाजिक समस्या र विकृति उन्मूलनमा प्रभावकारी छन् किनकि:
· यी अभ्यासहरू समुदायमा गहिरो जरा गाडेर बसेका छन् र मानिसहरूले यसलाई स्वतःस्फूर्त रूपमा मान्दछन्।
· यसले समुदायस्तरमा नै विवाद समाधान, सहयोग, एकता र सहिष्णुता कायम गर्न मद्दत गर्दछ।
· यी अभ्यासहरूले अनौपचारिक नियन्त्रण संयन्त्रको रूपमा काम गरी सामाजिक विकृति नियन्त्रण गर्दछन्।
प्रश्न १७: नागरिकताको प्रमाणपत्र भनेको के हो ? यो नागरिकलाई किन आवश्यक पर्छ ?
उत्तर: नागरिकताको प्रमाणपत्र भनेको कुनै व्यक्ति कुनै देशको वैधानिक नागरिक हो भनी प्रमाणित गर्ने सरकारी आधिकारिक कागजात हो।
यो नागरिकलाई निम्न कारणले आवश्यक पर्छ:
१. राजनीतिक अधिकार (मतदान, निर्वाचन) प्रयोग गर्न
२. सरकारी सेवा, सुविधा र योजनामा सहभागी हुन
३. शैक्षिक, आर्थिक तथा सामाजिक सुरक्षा प्राप्त गर्न
४. पासपोर्ट बनाई विदेश जान र देशको पहिचानका लागि
प्रश्न १८: अस्ट्रेलिया महादेशमा पाइने वनस्पति र तिनका विशेषता उल्लेख गर्नुहोस् ।
उत्तर: अस्ट्रेलियामा पाइने मुख्य वनस्पति र तिनका विशेषताहरू:
१. युकेलिप्टस (Eucalyptus): यो रूख अस्ट्रेलियाको राष्ट्रिय रूख हो। यसको पातबाट तेल निस्कन्छ र यो सुख्खा सहन सक्छ।
२. बबूल (Acacia/Wattle): यो फूल फुल्ने बोट हो, यसलाई अस्ट्रेलियाको राष्ट्रिय फूलको रूपमा लिइन्छ।
३. बोतल ब्रस (Bottlebrush): यसको फूल बोतल सफा गर्ने ब्रसजस्तो देखिन्छ।
४. ग्रास ट्री (Grass Tree): यसको लामो पात र अग्लो डाँठ हुन्छ, यो आगो सहन सक्छ।
प्रश्न १९: संयुक्त राष्ट्रसङ्घअन्तर्गत शान्ति सेनामा काम गरी फिर्ता भएका कुनै एक जना सेनालाई सोध्नका लागि कुनै चारओटा प्रश्नको नमुना तयार पार्नुहोस् ।
उत्तर:
१. तपाईं कुन देशमा शान्ति सेनाको रूपमा खटिनुभएको थियो र त्यहाँको मुख्य जिम्मेवारी के के थियो ?
२. शान्ति सेनामा रहँदा तपाईंले स्थानीय समुदायसँगको सहकार्यमा के कस्ता अनुभव प्राप्त गर्नुभयो ?
३. त्यहाँको वातावरण, संस्कृति र हाम्रो देशको बीचमा के कस्ता समानता र भिन्नता पाउनुभयो ?
४. शान्ति सेनाको रूपमा कार्यरत रहँदा तपाईंलाई सबैभन्दा चुनौतीपूर्ण के लाग्यो र त्यसको सामना कसरी गर्नुभयो ?
प्रश्न २०: उच्च जनसङ्ख्या वृद्धिदरले उत्पन्न हुने समस्याहरू बुँदागत रूपमा उल्लेख गर्नुहोस् ।
उत्तर:
१. बेरोजगारी समस्या बढ्नु
२. शिक्षा, स्वास्थ्यजस्ता सेवामा चाप पर्नु
३. खाद्यान्न अभाव र कुपोषण
४. वातावरणीय ह्रास र प्रदूषण बढ्नु
५. गरिबी र असमानता बढ्नु
६. आवास र पूर्वाधारमा समस्या आउनु
७. सामाजिक सुरक्षा र स्रोत व्यवस्थापनमा चुनौती
---
समूह 'ग' (लामो उत्तर)
प्रश्न २१: नेपालको सन्दर्भमा नागरिक समाजको भूमिका कस्तो हुनुपर्छ ? तपाईंको दृष्टिकोण सात बुँदामा प्रस्तुत गर्नुहोस् ।
उत्तर:
नेपालको सन्दर्भमा नागरिक समाजको भूमिका निम्न हुनुपर्छ:
१. सचेतना अभिवृद्धि: नागरिक समाजले जनतामा उनीहरूको अधिकार र कर्तव्यप्रति सचेतना जगाउने काम गर्नुपर्छ।
२. सरकारको निगरानीकर्ता: यसले सरकारी निकाय र जनप्रतिनिधिहरूको गतिविधिलाई पारदर्शी र जवाफदेही बनाउन निगरानी गर्नुपर्छ।
३. सामाजिक समस्या समाधान: गरिबी, भ्रष्टाचार, हिंसा, छुवाछूत जस्ता सामाजिक समस्या समाधानका लागि आवाज उठाउने र क्रियाशील हुने।
४. सीमान्तकृत समुदायको वकालत: महिला, दलित, आदिवासी जनजाति, अपांगता भएका व्यक्तिहरूको हकअधिकारका लागि आवाज उठाउने।
५. शान्ति र सद्भाव कायम: साम्प्रदायिक सद्भाव, धार्मिक सहिष्णुता र राष्ट्रिय एकता कायम गर्न योगदान पुर्याउने।
६. नीति निर्माणमा सहभागिता: सरकारलाई नीति निर्माणका क्रममा रचनात्मक सुझाव र प्रतिक्रिया दिने।
७. प्रकोप व्यवस्थापन र राहत: प्राकृतिक प्रकोपको समयमा उद्धार, राहत र पुनःस्थापनाका काममा सरकारलाई सहयोग गर्ने।
प्रश्न २२ र २३ (नक्सासँग सम्बन्धित): (नक्सा कोरेर देखाउनु पर्ने भएकोले यहाँ लिखित रूपमा उत्तर दिन सकिँदैन। कृपया पाठ्यपुस्तक वा एटलसको सहायताले नक्सा अभ्यास गर्नुहोस्।)
प्रश्न २५: नेपालमा राणा शासनको उदयका लागि कोतपर्व, भण्डारखाल पर्व र अलौ पर्व किन महत्त्वपूर्ण कारण मानिन्छन् ? विस्तृत रूपमा लेख्नुहोस् ।
उत्तर:
नेपालमा राणा शासनको उदयमा कोतपर्व, भण्डारखाल पर्व र अलौ पर्व महत्त्वपूर्ण घटनाका रूपमा रहेका छन्। यिनै घटनाहरूले जंगबहादुर राणालाई सत्तामा पुग्न मार्ग प्रशस्त गरेका थिए।
१. कोतपर्व (१९ सेप्टेम्बर १८४६):
· यो घटना तत्कालीन हनुमानढोका दरबारको कोत (शस्त्रागार) मा भएको थियो।
· रानी राज्यलक्ष्मीदेवी र जंगबहादुर कुँवरको मिलेमतोमा यो षड्यन्त्र रचिएको थियो।
· यस पर्वमा जंगबहादुरले आफ्ना राजनीतिक प्रतिद्वन्द्वी तथा भण्डारी, पाँडे, बस्नेतलगायत ३० भन्दा बढी सरदार तथा काजीहरूको हत्या गराए।
· यस घटनापछि जंगबहादुर प्रधानमन्त्री र सेनापति बने र राणा शासनको जग बसालियो।
२. भण्डारखाल पर्व (१८४७):
· कोतपर्वपछि पनि रानी राज्यलक्ष्मीदेवी र जंगबहादुरबीच सत्ता संघर्ष चलिरहेको थियो।
· रानीले राजा राजेन्द्रलाई आफ्नो पक्षमा पारी जंगबहादुर विरुद्ध षड्यन्त्र गरिन्, तर जंगबहादुरले यो षड्यन्त्रको पत्ता पाए।
· उनले राजा राजेन्द्रलाई पदच्युत गरी राजा सुरेन्द्रलाई गद्दीमा बसाले। राजा राजेन्द्रलाई भारतको बनारस निर्वासित गरियो।
· यस पर्वले जंगबहादुरको सत्ता अझै सुदृढ भयो।
३. अलौ पर्व (१८४७):
· भण्डारखाल पर्वपछि पनि जंगबहादुर विरुद्ध भाइ भोलाराज रानी राज्यलक्ष्मीदेवीको सहयोगमा सक्रिय रहे।
· राजा राजेन्द्र र रानी राज्यलक्ष्मीदेवीले जंगबहादुरलाई मार्न अलौमा षड्यन्त्र गरे।
· जंगबहादुरले यो षड्यन्त्रको पनि पत्ता पाएर भोलाराज सहित धेरैलाई मृत्युदण्ड दिए र रानी राज्यलक्ष्मीदेवीलाई पनि निर्वासित गरे।
यस प्रकार, यी तीनै घटनाहरूले जंगबहादुर कुँवरको शक्ति सुदृढ बनाउँदै उनलाई प्रधानमन्त्री र सेनापतिको रूपमा स्थापित गरे र नेपालमा १०४ वर्षे राणा शासनको सुरुवात भयो।
प्रश्न २६: नेपालमा व्यापारको महत्त्व उल्लेख गर्दै तपाईं र तपाईंको साथीबीचको संवाद तयार पार्नुहोस् ।
उत्तर:
संवाद: नेपालमा व्यापारको महत्त्व
राम: नमस्ते श्याम ! के गर्दै छौ ?
श्याम: नमस्ते राम ! केही छैन, व्यापार व्यवसायको बारेमा सोच्दै थिएँ।
राम: व्यापारको बारेमा ? नेपालमा व्यापारको कति महत्त्व छ होला ?
श्याम: ठूलो महत्त्व छ राम। व्यापार देशको आर्थिक मेरुदण्ड हो। यसले रोजगारी सिर्जना गर्दछ र अर्थतन्त्रलाई चलायमान बनाउँछ।
राम: अर्थात् व्यापारले मानिसलाई रोजगारी दिन्छ, है ?
श्याम: हो, ठ्याक्कै। थोक, खुद्रा, आयात-निर्यात, ढुवानीजस्ता क्षेत्रमा लाखौं मानिसले रोजगारी पाएका छन्।
राम: व्यापारले सरकारलाई पनि केही फाइदा छ ?
श्याम: किन नहुने ? व्यापारबाट सरकारले कर संकलन गर्दछ। यसले सरकारको राजस्व बढाउँछ र विकास निर्माणमा मद्दत पुर्याउँछ।
राम: हामीले चिया, अलैंची, हस्तकला जस्ता वस्तु विदेश पठाउँछौं, त्यसले पनि व्यापार हो ?
श्याम: हो, त्यो निर्यात व्यापार हो। यसले विदेशी मुद्रा (डलर, पाउन्ड) कमाउन मद्दत गर्दछ। यसले देश समृद्ध बनाउँछ।
राम: व्यापारले उपभोक्तालाई पनि फाइदा हुन्छ ?
श्याम: पक्कै। व्यापारले बजारमा विभिन्न वस्तुहरू उपलब्ध गराउँछ। हामीलाई चाहिने सामान सहजै पाउन सकिन्छ।
राम: तर व्यापार सञ्चालन गर्न के के चाहिन्छ ?
श्याम: व्यापार गर्न लगानी, बजारको जानकारी, राम्रो योजना र मेहनत चाहिन्छ। सरकारले पनि व्यापारमैत्री नीति ल्याउनुपर्छ।
राम: यति जानकारी दियौ, धन्यवाद श्याम।
श्याम: सधैं सहयोग गरिरहन्छु। सही व्यापारले देश र जनता दुवैलाई फाइदा हुन्छ।
- Get link
- X
- Other Apps
Comments
Post a Comment