प्रश्नमाला - ७ र १ को सामाजिक class 9

​यहाँ कक्षा ९ को सामाजिक शिक्षा विषयको नमुना प्रश्नमाला - ७ को सम्पूर्ण उत्तर दिइएको छ। विद्यार्थीहरूलाई सिकाउनको लागि प्रश्न र उत्तर दुवै समावेश गरिएको छ।

---

समूह 'क' (अति छोटो उत्तर)

प्रश्न १: वैज्ञानिक समाजशास्त्रका पिता को हुन् ?

उत्तर: वैज्ञानिक समाजशास्त्रका पिता अगस्ट कम्ट हुन्।

प्रश्न २: स्थानीय तहमा सञ्चालित विकासका योजना समयमै सम्पन्न गर्न के निर्णयले ? कुनै एक सुझाव प्रस्तुत गर्नुहोस् ।

उत्तर: स्थानीय तहमा सञ्चालित विकास योजना समयमै सम्पन्न गर्न योजनाको प्रभावकारी अनुगमन र मूल्यांकन गर्ने निर्णयले मद्दत पुर्याउँछ।

प्रश्न ३: सामाजिक समस्या समाधानमा आम समूहले खेल्न सक्ने कुनै दुई भूमिका उल्लेख गर्नुहोस् ।

उत्तर:

· जनचेतना फैलाउने

· सरकार र समुदायबीचको पुलको रूपमा काम गर्ने

प्रश्न ४: हेपाइ विरुद्ध जनचेतनाका जागात्मक कृत्यको लागि प्रभावकारी नारा तयार पार्नुहोस् ।

उत्तर: "हेपाइ होइन, सम्मान गरौं, सबैलाई समान अधिकार दिऔं"

प्रश्न ५: नेपालबाट सतीप्रथालाई औपचारिक रूपमा कसले अन्त्य गरे ?

उत्तर: नेपालबाट सतीप्रथालाई औपचारिक रूपमा प्रधानमन्त्री चन्द्रशमशेरले १९७७ सालमा अन्त्य गरेका हुन्।

प्रश्न ६: राज्य शासन जनतालाई किन मन परेन ? एक वाक्यमा लेख्नुहोस् ।

उत्तर: राज्य शासन जनतालाई मन नपर्नुको कारण भ्रष्टाचार, पारदर्शिताको अभाव र जनताको आवश्यकता पूरा नहुनु हो।

प्रश्न ७: उद्योगमैत्री नीति भनेको के हो ?

उत्तर: उद्योगमैत्री नीति भनेको उद्योग सञ्चालन र विकासका लागि सरकारले बनाएको सहज नियम, कर छुट, पूर्वाधार विकास जस्ता प्रोत्साहनात्मक नीति हो।

प्रश्न ८: नेपालमा कृषिको व्यवस्थापन गर्नु आवश्यक छ, किन ? तपाईंको विचार एक वाक्यमा लेख्नुहोस् ।

उत्तर: नेपालको अर्थतन्त्रको मुख्य आधार कृषि भएकाले र खाद्य सुरक्षा सुनिश्चित गर्न कृषिको व्यवस्थापन गर्नु आवश्यक छ।

प्रश्न ९: असल शासन भनेको के हो ?

उत्तर: असल शासन भनेको पारदर्शी, जवाफदेही, सहभागितामूलक र कानूनी शासन भएको व्यवस्था हो।

प्रश्न १०: अन्तर्राष्ट्रिय शान्ति स्थापनामा नेपालले महत्त्वपूर्ण भूमिका खेलेको छ, कसरी ? तपाईंको विचार एक बुँदामा लेख्नुहोस् ।

उत्तर: नेपालले संयुक्त राष्ट्रसंघको शान्ति सेनामा सैनिक र प्रहरी पठाएर विभिन्न द्वन्द्वग्रस्त देशहरूमा शान्ति स्थापनामा योगदान दिएको छ।

प्रश्न ११: बसाइँसराइलाई नियन्त्रण गर्न के गर्नुपर्ला ? कुनै एउटा सुझाव प्रस्तुत गर्नुहोस् ।

उत्तर: बसाइँसराइलाई नियन्त्रण गर्न गाउँगाउँमा रोजगारीका अवसरहरू सिर्जना गर्नुपर्छ र स्थानीय उत्पादनलाई प्रोत्साहन गर्नुपर्छ।

---

समूह 'ख' (छोटो उत्तर)

प्रश्न १२: असल समाज निर्माण गर्नु हामी सबैको साझा दायित्व हो, किन ? आफ्ना तर्क चार बुँदामा प्रस्तुत गर्नुहोस् ।

उत्तर:

१. समाज भनेको मानिसहरूको साझा बासस्थान हो, त्यसैले यसको विकास र सुधारमा सबैको योगदान आवश्यक छ।

२. असल समाजले सबैलाई सुरक्षित, सम्मानित र खुसी जीवन जिउने अवसर प्रदान गर्दछ।

३. सामाजिक समस्या समाधान र सद्भाव कायम राख्न सबै नागरिक सचेत र जिम्मेवार हुनुपर्छ।

४. असल समाजको निर्माणले मात्र दिगो विकास र राष्ट्रिय एकतालाई बलियो बनाउन सकिन्छ।

प्रश्न १३: स्थानीय ज्ञान, सीप र प्रविधिको महत्त्वलाई उजागर गर्दै एउटा राष्ट्रिय दैनिक पत्रिकाको लागि समाचारको नमुना तयार पार्नुहोस् ।

उत्तर:

शीर्षक: स्थानीय ज्ञान र प्रविधि: गाउँको विकासको आधारस्तम्भ

समाचार:

[स्थानको नाम], [मिति] – आजको आधुनिक युगमा पनि नेपालका ग्रामीण भेगमा स्थानीय ज्ञान, सीप र प्रविधिले महत्त्वपूर्ण योगदान पुर्याइरहेको छ। स्थानीय किसानहरूले परम्परागत कृषि प्रविधि, जलस्रोतको संरक्षण र जडीबुटीको प्रयोग गरी आफ्नो जीविकोपार्जन गरिरहेका छन्। विज्ञहरूका अनुसार स्थानीय प्रविधि वातावरणमैत्री, दिगो र सुलभ छन्। सरकारले स्थानीय ज्ञानलाई आधुनिक प्रविधिसँग जोडेर ग्रामीण विकासलाई तीव्रता दिनुपर्ने आवश्यकता औंल्याइएको छ। यसले रोजगारी सिर्जना र सामाजिक रूपान्तरणमा समेत मद्दत पुर्याउने विश्वास गरिएको छ।

प्रश्न १४: तपाईंले आफ्नो परिवारमा के कस्ता मानव मूल्य सिकाउनुभएको छ ? लेख्नुहोस् ।

उत्तर: मैले आफ्नो परिवारमा निम्न मानव मूल्यहरू सिकाएको छु:

· आपसी सद्भाव र सहयोग

· ठूला-साना सबैप्रति सम्मान

· इमानदारी र सत्यवादिता

· मेहनत र अनुशासनको महत्त्व

· सांस्कृतिक तथा धार्मिक सहिष्णुता

प्रश्न १५: नेपाली कलाको आवश्यकता र महत्त्वका विषयमा एउटा प्रवचनको नमुना तयार पार्नुहोस् ।

उत्तर:

विषय: नेपाली कला: हाम्रो पहिचान र सम्पदा

प्रिय उपस्थित महानुभावहरू,

नेपाली कला हाम्रो सांस्कृतिक धरोहर र पहिचानको अभिन्न अंग हो। मूर्तिकला, चित्रकला, वास्तुकला, संगीत र नृत्यले हाम्रो इतिहास र परम्परालाई जीवन्त राखेको छ। कलाले समाजमा सकारात्मक सन्देश प्रवाह गर्ने, एकता कायम गर्ने र मनोरञ्जन प्रदान गर्ने कार्य गर्दछ। आजको आधुनिक युगमा नेपाली कलाको संरक्षण र प्रवर्द्धन गर्नु हाम्रो कर्तव्य हो। यसले पर्यटन विकास, रोजगारी सिर्जना र अन्तर्राष्ट्रिय क्षेत्रमा नेपालको छवि उजागर गर्न मद्दत गर्दछ। त्यसैले हामी सबैले नेपाली कलालाई माया गरौं र यसको संरक्षणमा लागौं।

धन्यवाद।

प्रश्न १६: नेपालमा सामाजिक समस्या समाधानमा राष्ट्रिय संघसंस्थाको योगदानको समीक्षा गर्नुहोस् ।

उत्तर: नेपालमा विभिन्न राष्ट्रिय संघसंस्थाहरू (जस्तै: नेपाल रेडक्रस सोसाइटी, महिला संघ, युवा क्लब, अधिकारकर्मी संस्था) ले सामाजिक समस्या समाधानमा ठूलो योगदान दिएका छन्। यिनले:

· गरिबी, अशिक्षा, बेरोजगारी जस्ता समस्यामा काम गरेका छन्।

· महिला हिंसा, बालबालिकाको अधिकार, दलित तथा सीमान्तकृत समुदायको उत्थानमा आवाज उठाएका छन्।

· प्राकृतिक प्रकोपमा राहत र पुनःस्थापनाको काम गरेका छन्।

· सरकारलाई नीति निर्माणमा सुझाव र दबाब दिएर सकारात्मक परिवर्तन ल्याएका छन्।

  यद्यपि, दिगो र प्रभावकारी कामका लागि यी संस्थाहरूबीच समन्वय र पारदर्शिता आवश्यक देखिन्छ।

प्रश्न १७: राष्ट्रिय परिचयपत्र भनेको के हो ? यसका विशेषता उल्लेख गर्नुहोस् ।

उत्तर: राष्ट्रिय परिचयपत्र भनेको सरकारले आफ्नो नागरिकलाई पहिचानको लागि जारी गरेको आधिकारिक कागजात हो।

यसका विशेषताहरू:

· यो नागरिकताको प्रमाण हो।

· यसले व्यक्तिको पूरा नाम, ठेगाना, जन्ममिति, फोटो जस्ता विवरण समावेश गर्दछ।

· सरकारी सेवा, मतदान, बैंकिङ लगायतका काममा यसलाई प्रयोग गरिन्छ।

· यसले नक्कली र बहुराष्ट्रिय पहिचान रोक्न मद्दत गर्दछ।

प्रश्न १८: वनस्पति र मानवबीचको सम्बन्ध उल्लेख गर्नुहोस् ।

उत्तर: वनस्पति र मानवबीचको सम्बन्ध अत्यन्त घनिष्ठ छ।

· मानिसलाई अक्सिजन, खाद्यान्न, औषधि, दाउरा, फर्निचर आदि वनस्पतिबाट प्राप्त हुन्छ।

· वनस्पतिले वातावरण सन्तुलन, जलवायु नियमन र भू-क्षय रोक्न मद्दत गर्दछ।

· धार्मिक तथा सांस्कृतिक रूपमा पनि वनस्पतिको महत्त्व छ (जस्तै: पीपल, तुलसी)।

· वनस्पति नाश भएमा मानव जीवन संकटमा पर्न सक्छ।

प्रश्न १९: जलवायु परिवर्तनका असरलाई न्यूनीकरण गर्ने उपायहरू उल्लेख गर्दै सम्पादकीयको नमुना तयार पार्नुहोस् ।

उत्तर:

शीर्षक: जलवायु परिवर्तन: चुनौती र समाधानका बाटोहरू

जलवायु परिवर्तन आज विश्वको सबैभन्दा ठूलो चुनौती बनेको छ। नेपाल पनि यसबाट अछुतो छैन। हिमाल पग्लने, बाढी-पहिरो, अनियमित वर्षाले कृषि र जीविकामा असर पारेको छ। यसको न्यूनीकरणका लागि हामीले निम्न उपाय अपनाउनु पर्छ:

१. वन संरक्षण र वृक्षारोपणमा जोड दिने।

२. नवीकरणीय ऊर्जा (सौर्य, पवन) को प्रयोग बढाउने।

३. प्रदूषण नियन्त्रण र फोहोर व्यवस्थापनमा ध्यान दिने।

४. सार्वजनिक सवारी साधनको प्रयोग र जीवाश्म इन्धनमा कमी ल्याउने।

५. जनचेतना फैलाउने र अन्तर्राष्ट्रिय सहयोग जुटाउने।

अब ढिला गर्ने समय छैन। सरकार, नागरिक र संस्था सबै मिलेर यस दिशामा कदम चाल्नु आवश्यक छ।

प्रश्न २०: जनसङ्ख्या व्यवस्थापनका कुनै चार प्रत्यक्ष उपायहरू उल्लेख गर्नुहोस् ।

उत्तर:

१. परिवार नियोजनका साधनको प्रयोग र प्रचारप्रसार।

२. महिला शिक्षा र सशक्तीकरणमा जोड दिने।

३. रोजगारी र सहरी क्षेत्रको विकास गरी बसाइँसराइ नियन्त्रण गर्ने।

४. स्वास्थ्य सेवा र जनचेतना अभियान सञ्चालन गर्ने।

---

समूह 'ग' (लामो उत्तर)

प्रश्न १: नेपालको वर्तमान संविधानमा उल्लिखित नागरिक कर्तव्यको समीक्षा गर्नुहोस् ।

उत्तर:

नेपालको वर्तमान संविधान (२०७२) को भाग ४ मा मौलिक अधिकार र कर्तव्य उल्लेख छ। धारा ४८ मा नागरिकका कर्तव्यहरू उल्लिखित छन्। यसको समीक्षा निम्न छ:

मुख्य नागरिक कर्तव्यहरू:

१. राष्ट्रप्रति वफादार हुने, राष्ट्रियता र सार्वभौमिकताको रक्षा गर्ने।

२. संविधान र कानूनको पालना गर्ने।

३. कर्तव्यपालनामा इमानदारी देखाउने।

४. सार्वजनिक सम्पत्तिको संरक्षण गर्ने।

५. प्राकृतिक स्रोत र सम्पदाको संरक्षण गर्ने।

६. शान्ति, सुरक्षा र सद्भाव कायम राख्न योगदान दिने।

७. समानता र समावेशीताको भावना अवलम्बन गर्ने।

समीक्षा:

· संविधानले नागरिकका कर्तव्य स्पष्ट रूपमा उल्लेख गरेको छ, तर यसको प्रभावकारी कार्यान्वयनका लागि कानुनी संयन्त्र कमजोर देखिन्छ।

· नागरिकमा कर्तव्यप्रति चेतना फैलाउन शिक्षा र प्रचारको अभाव छ।

· केही कर्तव्यहरू (जस्तै: राष्ट्रियता रक्षा) को व्याख्यामा राजनीतिक अस्थिरताले समस्या ल्याएको छ।

· सकारात्मक पक्ष: कर्तव्यको सूचीमा सामाजिक सद्भाव र वातावरण संरक्षणलाई समेट्नु राम्रो पक्ष हो।

  निष्कर्षमा, कर्तव्यको पालना स्वतःस्फूर्त हुन नसकेसम्म नागरिक र राष्ट्रिय एकतामा चुनौती रहनेछ।

प्रश्न २ र ३ नक्सासँग सम्बन्धित:

(नक्सा कोरेर देखाउनु पर्ने भएकोले यहाँ लिखित रूपमा उत्तर दिन सकिँदैन। कृपया पाठ्यपुस्तक वा एटलसको सहायताले नक्सा अभ्यास गर्नुहोस्।)

प्रश्न ४ (वैकल्पिक): इतिहास अध्ययन गर्नको लागि आवश्यक पर्ने कुनै सात ऐतिहासिक स्रोतको वर्णन गर्नुहोस् ।

उत्तर:

इतिहास अध्ययनका लागि निम्न स्रोतहरू आवश्यक पर्छन्:

१. अभिलेख (शिलालेख, ताम्रपत्र): राजाका आदेश, प्रशासनिक निर्णय लेखिएका ढुंगा वा धातुका पत्र।

२. ग्रन्थ र पाण्डुलिपिहरू: पुराना धार्मिक, ऐतिहासिक पुस्तकहरू (जस्तै: गोपालराज वंशावली)।

३. वैदेशिक यात्रीका विवरण: ह्वेनसाङ, फाहियान, कर्कप्याट्रिक जस्ता यात्रीका संस्मरण।

४. पुरातात्त्विक अवशेष: भग्नावशेष, मूर्ति, सिक्का, औजारहरू।

५. मौखिक इतिहास: लोककथा, गाथा, भजन।

६. चित्रकला र मूर्तिकला: पुराना मन्दिर, चैत्यका चित्र र मूर्ति।

७. प्रशासनिक दस्तावेज: लालमोहर, सनद, तहबिल रेकर्ड।

प्रश्न ५: यदि तपाईं नेपालको कृषिमन्त्री भएको भए, नेपालको कृषिलाई व्यवसायीकरण गर्न के के गर्नुहुन्छ ? लेख्नुहोस् ।

उत्तर:

यदि म नेपालको कृषिमन्त्री भएमा, कृषिलाई व्यवसायीकरण गर्न निम्न कार्यहरू गर्ने थिएँ:

१. नीतिगत सुधार: कृषिलाई उद्योगको रूपमा विकास गर्न कृषि ऐन संशोधन, कर छुट र प्रोत्साहनको व्यवस्था।

२. पूर्वाधार विकास: सिँचाइ, भण्डारण, शीतभण्डार, कृषि सडक र बजार पूर्वाधारमा लगानी।

३. प्रविधि र अनुसन्धान: उन्नत बीउ, मल, औजारमा पहुँच; कृषि अनुसन्धान केन्द्र स्थापना र विस्तार।

४. तालिम र ज्ञान: किसानलाई आधुनिक खेती प्रविधि, व्यवसायिक योजना र बजारीकरणको तालिम।

५. सहकारी र समूह संस्था: किसान सहकारीलाई बलियो बनाउने, सामूहिक खेती र प्रशोधन केन्द्र स्थापना।

६. वित्तीय पहुँच: किसानलाई कम ब्याजदरमा कर्जा, बीमा र अनुदानको व्यवस्था।

७. बजारीकरण रणनीति: स्थानीय, राष्ट्रिय र अन्तर्राष्ट्रिय बजारको पहिचान र प्रवर्द्धन, ब्रान्डिङ।

८. जैविक तथा विशेष उत्पादन: नेपालको पहिचान झल्कने चिया, अलैंची, जडीबुटी, सुन्तला जस्ता वस्तुको व्यवसायीकरण।

यसरी कृषिलाई आधुनिक, प्रतिस्पर्धी र नाफामुखी बनाउँदा रोजगारी वृद्धि, आयात प्रतिस्थापन र निर्यात प्रवर्द्धनमा मद्दत पुग्ने थियो।

---

यो उत्तरहरूले विद्यार्थीहरूलाई प्रश्नको जवाफ दिन सहज हुने विश्वास गरिन्छ। कृपया अभ्यास गर्दा आफ्नो विचार र शब्दमा पनि लेख्ने प्रयास गर्नुहोस्।

नमूना प्रश्नमाला: सेट १ (सामाजिक अध्ययन)

​समूह 'क' (अति छोटो उत्तर आउने प्रश्नहरू) (११ \times १ = ११)

​१. वैज्ञानिक समाजशास्त्रका पिता को हुन्?

उत्तर: वैज्ञानिक समाजशास्त्रका पिता अगस्त कोम्टे (Auguste Comte) हुन्।

​२. स्थानीय स्तरमा सञ्चालित विकासका योजना समयमै सम्पन्न गर्न के गर्नुपर्ला? कुनै एक सुझाव प्रस्तुत गर्नुहोस्।

उत्तर: योजनाको नियमित अनुगमन र मूल्याङ्कन गरी काममा ढिलासुस्ती गर्ने पक्षलाई जवाफदेही बनाउनुपर्छ।

​३. सामाजिक समस्या समाधानमा आमा समूहले खेल्न सक्ने कुनै दुई भूमिका उल्लेख गर्नुहोस्।

उत्तर: क) दाइजो र छुवाछूत जस्ता कुरीति विरुद्ध जनचेतना जगाउने। ख) गाउँघरमा हुने मदिरा सेवन र जुवातास नियन्त्रण गर्न दबाब दिने।

​४. 'हेपाइ' (Bullying) विरुद्ध जनचेतना जगाउने कुनै एउटा प्रभावकारी नारा तयार पार्नुहोस्।

उत्तर: "कसैलाई नहेरौँ हेयको दृष्टिले, असल समाज बनौँ आपसी प्रेम र सृष्टिले।"

​५. नेपालबाट सती प्रथालाई औपचारिक रूपमा कसले अन्त्य गर्‍यो?

उत्तर: नेपालबाट सती प्रथालाई तत्कालीन श्री ३ महाराज चन्द्र शमशेरले वि.सं. १९७७ मा अन्त्य गरेका थिए।

​६. राणा शासन जनतालाई किन मन परेन? एक वाक्यमा लेख्नुहोस्।

उत्तर: राणा शासनमा जनताका मौलिक हक खोसिएको र विकासभन्दा पारिवारिक सुखमा मात्र केन्द्रित भएकाले जनतालाई यो शासन मन परेन।

​७. उद्योगमैत्री नीति भनेको के हो?

उत्तर: देशमा कलकारखाना खोल्न र सञ्चालन गर्न लगानीकर्तालाई प्रोत्साहन गर्ने गरी बनाइएको सरकारी नियम वा योजनालाई उद्योगमैत्री नीति भनिन्छ।

​८. नेपालमा कृषिको व्यवसायीकरण गर्नु आवश्यक छ, किन?

उत्तर: परम्परागत निर्वाहमुखी खेतीलाई आधुनिक र नाफामूलक बनाई देशको आर्थिक अवस्था सुधार्न कृषिको व्यवसायीकरण आवश्यक छ।

​९. असंलग्नता भनेको के हो?

उत्तर: कुनै पनि शक्ति राष्ट्रहरूको सैन्य गुटमा नलागी स्वतन्त्र परराष्ट्र नीति अवलम्बन गर्नु नै असंलग्नता हो।

​१०. अन्तर्राष्ट्रिय शान्ति स्थापनामा नेपालले महत्त्वपूर्ण भूमिका निर्वाह गरेको छ, कसरी?

उत्तर: संयुक्त राष्ट्रसङ्घको आह्वानमा द्वन्द्वग्रस्त मुलुकहरूमा शान्ति सैनिक पठाएर नेपालले विश्व शान्तिमा महत्त्वपूर्ण भूमिका निर्वाह गरेको छ।

​११. बसाइँसराइलाई नियन्त्रण गर्न के गर्नुपर्ला? कुनै एउटा सुझाव प्रस्तुत गर्नुहोस्।

उत्तर: गाउँमै रोजगारी, गुणस्तरीय शिक्षा र स्वास्थ्य सेवाको पहुँच पुर्‍याउनुपर्छ।

​समूह 'ख' (छोटो उत्तर आउने प्रश्नहरू) (९ \times ४ = ३६)

​१२. असल समाज निर्माण गर्नु हामी सबैको साझा दायित्व हो, किन?

उत्तर: समाजमा शान्ति र विकास भएमा मात्र व्यक्तिको प्रगति सम्भव हुन्छ। समाजका समस्याहरूले गर्दा सिङ्गो मानव सभ्यतालाई असर गर्ने भएकाले यसको समाधानमा सबै जुट्नुपर्छ। साझा दायित्वले आपसी भ्रातृत्व र सहयोगको भावना बढाउँछ र सामूहिक प्रयासबाट मात्रै सामाजिक कुरीतिहरूको अन्त्य गर्न सकिन्छ।

​१३. स्थानीय ज्ञान, सिप र प्रविधिको संरक्षण किन आवश्यक छ?

उत्तर: स्थानीय ज्ञान र सिप हाम्रो पहिचान र संस्कृतिको आधार हुन्। यसले स्थानीय स्रोत र साधनको सही उपयोग गरी रोजगारी सिर्जना गर्छ। साथै, यो वातावरणमैत्री र कम खर्चिलो हुने भएकाले दिगो विकासका लागि यसको संरक्षण आवश्यक छ।

​१४. तपाईंले आफ्नो परिवारमा के कस्ता मानव मूल्य सिक्नुभएको छ?

उत्तर: मैले मेरो परिवारमा ठुलालाई आदर र सानालाई माया गर्ने, सत्य बोल्ने, इमानदार रहने, अनुशासित हुने र आपत्‌विपत्‌मा अरूलाई सहयोग गर्ने जस्ता मानव मूल्यहरू सिकेको छु।

​१५. नेपालमा सामाजिक समस्या समाधानका लागि सञ्चालित कुनै दुईवटा राष्ट्रिय संस्थाहरूको योगदान लेख्नुहोस्।

उत्तर: क) माइती नेपाल: यसले चेलीबेटी बेचबिखन विरुद्ध काम गर्ने र पीडितहरूको उद्धार तथा पुनःस्थापनामा ठुलो योगदान पुर्‍याएको छ। ख) नेपाल रेडक्रस सोसाइटी: यसले विपद्का बेला मानवीय सहायता, रक्तदान र स्वास्थ्य सेवामा महत्त्वपूर्ण भूमिका खेलेको छ।

​समूह 'ग' (लामो उत्तर आउने प्रश्नहरू) (४ \times ७ = २८)

​२१. नेपालको वर्तमान संविधानमा उल्लेखित नागरिकका कर्तव्यहरूको सूची बनाउनुहोस्।

उत्तर: नेपालको संविधानको धारा ४८ मा नागरिकका निम्न चार कर्तव्यहरू उल्लेख छन्:

१. राष्ट्रप्रति निष्ठावान् हुँदै नेपालको राष्ट्रियता, सार्वभौमसत्ता र अखण्डताको रक्षा गर्नु।

२. संविधान र कानुनको पालना गर्नु।

३. राज्यले चाहेका बखत अनिवार्य सेवा गर्नु।

४. सार्वजनिक सम्पत्तिको रक्षा र संरक्षण गर्नु।

​२२. नेपालको नक्सा कार्य:

उत्तर: नेपालको नक्सामा निम्न स्थानहरू देखाउनुहोस्:

• ​तिङ्कर भञ्ज्याङ: दार्चुला जिल्लाको उत्तर-पश्चिममा।
• ​त्रिशूली नदी: नुवाकोट र धादिङ हुँदै बग्ने नदी।
• ​वीरगञ्ज: नेपालको दक्षिणी सिमाना (पर्सा जिल्ला)।
• ​कञ्चनजङ्घा हिमाल: नेपालको सुदूर पूर्व (ताप्लेजुङ जिल्ला)।
• ​कोसी टप्पु वन्यजन्तु आरक्ष: सुनसरी र सप्तरीको बीचमा।

​२३. इतिहास अध्ययनका प्रमुख सातवटा स्रोतहरूको वर्णन गर्नुहोस्।

उत्तर: इतिहास बुझ्न निम्न स्रोतहरू उपयोगी हुन्छन्:

१. शिलालेख: ढुङ्गामा कुँदिएका पुराना अक्षरहरू।

२. ताम्रपत्र: तामाको पातामा लेखिएका ऐतिहासिक तथ्यहरू।

३. मुद्रा: पुराना सिक्काहरू जसले आर्थिक र राजनीतिक अवस्था झल्काउँछन्।

४. धार्मिक ग्रन्थहरू: वेद, पुराण जस्ता पुस्तकहरू।

५. वंशावली: राजाहरूको पुस्ता र ऐतिहासिक विवरण।

६. भग्नावशेष: पुराना दरबार, मन्दिर र किल्लाहरू।

७. विदेशी यात्रीका विवरण: नेपाल भ्रमणमा आएका विदेशीहरूले लेखेका संस्मरणहरू।