नमुना प्रश्नमाला - ५ सामाजिक , class 9

नमुना प्रश्नमाला - ५)

समूह 'क' (अति छोटो उत्तर)

प्रश्न १: आधुनिक समाजको कुनै एक विशेषता लेख्नुहोस् ।

उत्तर: आधुनिक समाजको एक विशेषता भनेको विज्ञान र प्रविधिको विकास तथा औद्योगीकरण हो, जसले जीवनशैलीमा आमूल परिवर्तन ल्याएको छ।

प्रश्न २: विकास र विद्युतको बीच कस्तो सम्बन्ध हुन्छ ? आफ्नो विचार एक वाक्यमा लेख्नुहोस् ।

उत्तर: विकास र विद्युतबीच प्रत्यक्ष सम्बन्ध हुन्छ किनकि विद्युत ऊर्जा उद्योग, कृषि, यातायात, सञ्चार र घरेलु कामको मुख्य आधार हो, जसले आर्थिक गतिविधिलाई गति दिन्छ।

प्रश्न ३: सामाजिक समस्या सिर्जना हुनुका कुनै दुई कारण लेख्नुहोस् ।

उत्तर:

· अशिक्षा र अज्ञानता

· गरिबी र बेरोजगारी

प्रश्न ४: सहभागिताले सामाजिक समस्या निराकरण गर्न महत्त्वपूर्ण भूमिका निर्वाह गर्छ, कसरी ? आफ्नो धारणा एक वाक्यमा प्रस्तुत गर्नुहोस् ।

उत्तर: सहभागिताले स्थानीय आवश्यकता, सीप र स्रोतको उचित उपयोग गरी समस्या समाधानमा सबैको स्वामित्व र प्रतिबद्धता बढाउने भएकाले यसले सामाजिक समस्या निराकरणमा महत्त्वपूर्ण भूमिका निर्वाह गर्दछ।

प्रश्न ५: जनरल जिल्ली को थिए ?

उत्तर: जनरल जिल्ली (General Gillespie) बेलायती सेनाका एक उच्च अधिकारी थिए, जसले नेपाल-अङ्ग्रेज युद्ध (सन् १८१४-१८१६) का क्रममा कालङ्गा किल्ला आक्रमणको नेतृत्व गरेका थिए र त्यहीं मारिएका थिए।

प्रश्न ६: ताम्रपत्र नेपालको इतिहास अध्ययन गर्न कसरी सहयोग गर्छ ?

उत्तर: ताम्रपत्रले प्राचीन राजा, शासन प्रणाली, कर प्रणाली, धर्म, संस्कृति र समाजको बारेमा लिखित प्रमाण प्रदान गरेर नेपालको इतिहास अध्ययन गर्न सहयोग गर्दछ।

प्रश्न ७: नेपालले निर्यात गर्ने दुई वस्तुको नाम लेख्नुहोस् ।

उत्तर: नेपालले निर्यात गर्ने दुई प्रमुख वस्तुहरू:

· गलैंचा (कार्पेट)

· तयारी पोशाक (गार्मेन्ट)

प्रश्न ८: नेपालको कृषि व्यवस्थापन गर्न के गर्नुपर्ला ? कुनै एउटा सुझाव प्रस्तुत गर्नुहोस् ।

उत्तर: नेपालको कृषि व्यवस्थापन गर्न किसानलाई आधुनिक प्रविधि, उन्नत बीउ, मल र सिँचाइको सुविधा सहज रूपमा उपलब्ध गराउनु पर्छ।

प्रश्न ९: नेपालले कहिले विश्व बैंकको सदस्यता प्राप्त गरेको थियो ?

उत्तर: नेपालले सन् १९६१ सेप्टेम्बर ६ मा विश्व बैंकको सदस्यता प्राप्त गरेको थियो।

प्रश्न १०: एसियाली विकास बैंक (ADB) नेपालको लागि महत्त्वपूर्ण छ, किन ? आफ्नो विचार एक बुँदामा लेख्नुहोस् ।

उत्तर: एसियाली विकास बैंक (ADB) नेपालको लागि महत्त्वपूर्ण छ किनकि यसले नेपाललाई पूर्वाधार विकास (सडक, ऊर्जा), शिक्षा, स्वास्थ्य, कृषि जस्ता क्षेत्रमा ऋण र अनुदान सहायता प्रदान गर्दछ।

प्रश्न ११: तपाईं बसोबास गर्ने ठाउँको जनसङ्ख्या व्यवस्थापनका लागि तपाईंले गर्न सक्ने कुनै एउटा कार्य उल्लेख गर्नुहोस् ।

उत्तर: म आफ्नो ठाउँमा परिवार नियोजनका साधनको प्रयोग र यसको महत्त्वबारे जनचेतना फैलाउन सक्छु।

---

समूह 'ख' (छोटो उत्तर)

प्रश्न १२: औद्योगिक समाजका विशेषताहरूलाई चार बुँदामा वर्णन गर्नुहोस् ।

उत्तर:

· ठूला-ठूला कारखाना र उद्योगहरूको स्थापना हुनु।

· मेशिन र प्रविधिको व्यापक प्रयोग हुनु।

· शहरीकरण र जनसङ्ख्या वृद्धि हुनु।

· श्रमिक वर्ग र पूँजीपति वर्गको उदय हुनु।

प्रश्न १३: नेपालमा विकासका पूर्वाधार विकास गर्न के-के गर्नुपर्ला ? चारओटा उपाय उल्लेख गर्नुहोस् ।

उत्तर:

· यातायात (सडक, हवाई) सञ्जालको विस्तार र स्तरोन्नति गर्ने।

· ऊर्जा (जलविद्युत) परियोजनालाई प्राथमिकता दिई विद्युत उत्पादन बढाउने।

· सञ्चार प्रविधिको विकास र विस्तार गर्ने।

· सिँचाइ, शिक्षा र स्वास्थ्य पूर्वाधारमा लगानी बढाउने।

प्रश्न १४: विद्यालयलाई शान्ति क्षेत्रको रूपमा स्थापना गर्नका लागि कुनै चारओटा सुझाव प्रस्तुत गर्नुहोस् ।

उत्तर:

· विद्यालयमा हुने कुनै पनि प्रकारको हिंसा, झैझगडा र द्वन्द्व रोक्न कडा नियम बनाउने।

· विद्यार्थी र शिक्षकबीच मैत्रीपूर्ण सम्बन्ध स्थापना गर्ने।

· विद्यालयमा मेलमिलाप समिति गठन गरी सानातिना झैझगडा मिलाउने।

· शान्ति शिक्षा र मानव मूल्यसँग सम्बन्धित पाठ्यक्रमलाई जोड दिने।

प्रश्न १५: 'राष्ट्रिय विभूति नेपालका अमूल्य निधि हुन् !' यस भनाइलाई चार बुँदामा स्पष्ट पार्नुहोस् ।

उत्तर:

· राष्ट्रिय विभूतिहरूले नेपालको इतिहास, संस्कृति र परम्परालाई समृद्ध बनाएका छन्।

· उनीहरूले देशको स्वाधीनता, एकता र राष्ट्रियता जोगाउन महत्त्वपूर्ण योगदान दिएका छन्।

· उनीहरूको योगदान र आदर्शले आजको पुस्तालाई प्रेरणा प्रदान गर्दछ।

· उनीहरू नेपालको गौरव र पहिचानको प्रतीक हुन्।

प्रश्न १६: स्काउटले सञ्चालन गर्ने विभिन्न गतिविधिका सम्बन्धमा चार बुँदामा मूल्याङ्कन गर्नुहोस् ।

उत्तर:

· सामाजिक सेवा: स्काउटले सरसफाइ, वृक्षारोपण, रक्तदान जस्ता सेवामूलक कार्य गरेर समाजमा सकारात्मक योगदान दिएको छ।

· व्यक्तित्व विकास: स्काउटले अनुशासन, नेतृत्व क्षमता, आत्मविश्वास र सहकार्यको विकासमा मद्दत गरेको छ।

· विपद् व्यवस्थापन: स्काउटले प्राकृतिक प्रकोपमा उद्धार र राहत कार्यमा सक्रिय भूमिका खेलेको छ।

· अन्तर्राष्ट्रिय सम्बन्ध: स्काउटले विभिन्न देशका स्काउटसँग भेटघाट र आदानप्रदान गरी अन्तर्राष्ट्रिय मित्रता बढाएको छ।

प्रश्न १७: संविधानको महत्त्व र आवश्यकतालाई चार बुँदामा लेख्नुहोस् ।

उत्तर:

· संविधानले देशको शासन प्रणाली र सरकारको गठनको ढाँचा निर्धारण गर्दछ।

· यसले नागरिकको मौलिक अधिकार र कर्तव्य सुनिश्चित गर्दछ।

· संविधानले राज्यका अंगहरू (कार्यकारिणी, व्यवस्थापिका, न्यायपालिका) बीच शक्ति सन्तुलन कायम गर्दछ।

· यसले समाजमा कानूनको शासन स्थापित गरी शान्ति, सुरक्षा र व्यवस्था कायम गर्न मद्दत गर्दछ।

प्रश्न १८: देशान्तर भनेको के हो ? यसको महत्त्व के छ ? लेख्नुहोस् ।

उत्तर: देशान्तर (Longitude) भनेको पृथ्वीको सतहमा उत्तरी ध्रुव र दक्षिणी ध्रुवलाई जोड्ने काल्पनिक रेखा हो, जसले कुनै स्थानको पूर्व-पश्चिम स्थिति निर्धारण गर्दछ।

देशान्तरको महत्त्व:

· यसले समय निर्धारण गर्न मद्दत गर्दछ। प्रत्येक १° देशान्तरले ४ मिनेटको समय फरक देखाउँछ।

· यसले कुनै स्थानको भौगोलिक स्थिति पत्ता लगाउन सहयोग गर्दछ।

· यसले अन्तर्राष्ट्रिय मिति रेखा निर्धारण गर्न मद्दत गर्दछ।

प्रश्न १९: संयुक्त राष्ट्रसङ्घले आफ्नो स्थापनाको उद्देश्यअनुसार कार्य गरेको छ वा छैन ? आफ्नो विचार लेख्नुहोस् ।

उत्तर: संयुक्त राष्ट्रसङ्घले आफ्नो स्थापनाका उद्देश्यहरू (विश्व शान्ति कायम गर्ने, अन्तर्राष्ट्रिय सहकार्य बढाउने, मानवअधिकारको संरक्षण गर्ने) केही हदसम्म पूरा गरेको छ। यसले धेरै द्वन्द्व रोक्न, शान्ति सेना पठाउन, मानवअधिकारको पक्षमा आवाज उठाउन, र विकासशील देशहरूमा सहायता पुर्याउन महत्त्वपूर्ण भूमिका खेलेको छ। तर, केही ठूला शक्ति राष्ट्रहरूको प्रभाव, निर्णय प्रक्रियामा ढिलाइ, र स्रोतसाधनको अभावले गर्दा यसले सबै उद्देश्य पूर्ण रूपमा प्राप्त गर्न सकेको छैन।

प्रश्न २०: जनसङ्ख्या व्यवस्थापनका कुनै चारओटा प्रत्यक्ष उपाय उल्लेख गर्नुहोस् ।

उत्तर:

· परिवार नियोजनका साधन र सेवाको सहज पहुँच।

· महिला शिक्षा र सशक्तीकरणमा जोड दिने।

· गरिबी निवारण र रोजगारी सिर्जना।

· स्वास्थ्य सेवा र सामाजिक सुरक्षाको विस्तार।

---

समूह 'ग' (लामो उत्तर)

प्रश्न २१: हामीले आफ्नो अधिकारको प्रयोग गर्दा अरूको अधिकारको हनन गर्नु हुँदैन भन्ने कुरालाई उदाहरणसहित प्रस्तुत गर्नुहोस् ।

उत्तर:

हामीले आफ्नो अधिकारको प्रयोग गर्दा अरूको अधिकारको सम्मान गर्नु आवश्यक छ। किनकि हाम्रो अधिकारको सीमा अर्को व्यक्तिको अधिकार सुरु हुने ठाउँमा टुंगिन्छ। यसलाई नबुझ्दा समाजमा द्वन्द्व र अराजकता फैलिन सक्छ।

उदाहरण १: मलाई आफ्नो विचार व्यक्त गर्ने अधिकार छ (वाक् स्वतन्त्रता), तर मैले अरूको बेइज्जत गर्ने, अफवाह फैलाउने, वा घृणा फैलाउने कुरा गर्नु हुँदैन। त्यसो गरेमा अरूको सम्मानपूर्वक बाँच्न पाउने अधिकार हनन हुन्छ।

उदाहरण २: मैले चर्को स्वरमा संगीत सुन्ने अधिकार छ, तर राति अबेरसम्म चर्को स्वरमा संगीत बजाएर छिमेकीको शान्तिपूर्वक बस्न पाउने अधिकार हनन गर्नु हुँदैन।

उदाहरण ३: मैले सार्वजनिक स्थल प्रयोग गर्ने अधिकार छ, तर त्यहाँ फोहोर गरेर, क्षति पुर्याएर अरूको प्रयोग गर्ने अधिकार हनन गर्नु हुँदैन।

अतः अधिकार र कर्तव्य सँगसँगै जान्छन्। आफ्नो अधिकारको उपभोग गर्दा अरूको अधिकारको सीमाभित्र रहेर मात्र गर्नुपर्छ।

प्रश्न २२ र २३ (नक्सासँग सम्बन्धित): (नक्सा कोरेर देखाउनु पर्ने भएकोले यहाँ लिखित रूपमा उत्तर दिन सकिँदैन। कृपया पाठ्यपुस्तक वा एटलसको सहायताले नक्सा अभ्यास गर्नुहोस्।)

· पर्सा राष्ट्रिय निकुञ्ज: मध्य तराई (पर्सा, मकवानपुर, चितवन)।

· स्वयम्भूनाथ: काठमाडौं उपत्यका।

· गोरख हिमाल: सम्भवतः गौरीशंकर हिमाल (नेपाल-चीन सीमा)।

· कफी उत्पादन हुने क्षेत्र: मध्य पहाडी जिल्लाहरू (ललितपुर, स्याङ्जा, गुल्मी, पाल्पा)।

· तिनाउ नदी: पश्चिम नेपाल (रुपन्देही, कपिलवस्तु)।

प्रश्न २४ (युरोप महादेशको नक्सा): (नक्सा कोर्नु पर्ने भएकोले यहाँ लिखित उत्तर दिन सकिँदैन। तर तथ्यहरूको स्थानः

· विस्केको खाडी (Bay of Biscay): फ्रान्स र स्पेनको पश्चिममा।

· प्रधान मध्याह्न रेखा (Prime Meridian): लन्डन (ग्रिनविच) हुँदै जाने।

· स्वाइन्डेनिया: सम्भवतः स्क्यान्डिनेभिया (नर्वे, स्विडेन, डेनमार्क)।

· कृष्ण सागर (Black Sea): युरोपको दक्षिण-पूर्वमा (युक्रेन, रूस, टर्की)।

· विज्ञानल्ट जलसंयोजक: सम्भवतः इङ्लिस च्यानल (English Channel)।

प्रश्न २५: पृथ्वीनारायण शाहले काठमाडौं उपत्यकामाथि कसरी विजय प्राप्त गरे ? छोटकरीमा लेख्नुहोस् ।

उत्तर:

पृथ्वीनारायण शाहले काठमाडौं उपत्यकामाथि विजय प्राप्त गर्न विभिन्न कूटनीतिक र सैनिक रणनीति अपनाएका थिए। यस विजय अभियानलाई निम्न बुँदामा बुझ्न सकिन्छ:

१. नाकाबन्दी: पृथ्वीनारायण शाहले उपत्यकाको चारैतिर व्यापारिक नाका बन्द गरी नुन, तेल, कपास जस्ता अत्यावश्यक वस्तुको आपूर्ति रोकिदिए। यसले उपत्यकावासीलाई आर्थिक रूपमा कमजोर बनायो।

२. सैनिक रणनीति: उनले उपत्यका वरपरका रणनीतिक स्थान (दहचोक, बलम्बु, हरिहरपुर, साँगा, नाला, महादेवपोखरी) मा सैनिक टुकडी तैनाथ गरेर उपत्यकालाई घेराबन्दीमा राखे।

३. कीर्तिपुर विजय: उनले कीर्तिपुरलाई आफ्नो अधीनमा लिन दुई पटक आक्रमण गरे। पहिलो आक्रमण असफल भए पनि दोस्रो आक्रमणमा वि.सं. १८२२ मा कीर्तिपुर गोरखाको अधीनमा आयो।

४. अन्तिम आक्रमण: वि.सं. १८२५ (सन् १७६८) मा गोरखाली सेनाले कान्तिपुर (काठमाडौं) मा आक्रमण गरी जयप्रकाश मल्ललाई पराजित गर्यो। त्यसपछि ललितपुर र भक्तपुर पनि गोरखाको अधीनमा आए।

यस प्रकार, पृथ्वीनारायण शाहले आफ्नो कुटनीति, सैनिक रणनीति र नाकाबन्दीको प्रयोग गरी काठमाडौं उपत्यकामाथि विजय प्राप्त गरे।

प्रश्न २६: नेपालमा उद्योगको विकासमा देखिएका समस्या र समाधानका उपायहरू समेटेर उद्योग मन्त्रालयलाई लेखिने चिठीको नमुना तयार पार्नुहोस् ।

उत्तर:

[ठेगाना]

[मिति]

सेवामा,

माननीय उद्योग, वाणिज्य तथा आपूर्ति मन्त्रीज्यू,

सिंहदरबार, काठमाडौं।

विषय: नेपालमा उद्योगको विकासमा देखिएका समस्या र समाधानका उपायबारे सुझाव

माननीय मन्त्रीज्यू,

नेपालको आर्थिक विकासमा उद्योग क्षेत्रको महत्त्वपूर्ण योगदान रहेको छ। तर, हाल नेपालमा उद्योगको विकासमा विभिन्न समस्या देखिएका छन्। यस सम्बन्धमा केही सुझाव पेश गर्न चाहन्छु।

नेपालमा उद्योगको विकासमा देखिएका समस्या:

१. ऊर्जा अभाव: नियमित र पर्याप्त विद्युत आपूर्ति नहुँदा उद्योग सञ्चालनमा समस्या।

२. पूर्वाधारको कमी: कच्चा पदार्थ ढुवानी र तयारी वस्तु बजार पुर्याउन सडक, यातायातको अभाव।

३. पुँजी अभाव: उद्योग सञ्चालन र विस्तार गर्न पर्याप्त लगानी र सहज ऋणको अभाव।

४. नीतिगत अस्थिरता: कर नीति, औद्योगिक नीति बारम्बार परिवर्तन हुँदा लगानीकर्तामा अनिश्चितता।

५. कच्चा पदार्थ अभाव: स्थानीय कच्चा पदार्थको अभाव र आयातित पदार्थ महँगो हुनु।

६. बजार पहुँच: उत्पादित वस्तुलाई आन्तरिक तथा बाह्य बजारमा पुर्याउन कठिनाइ।

समाधानका उपायहरू:

१. ऊर्जा सुरक्षा: जलविद्युत परियोजनालाई तीव्रता दिई उद्योगलाई नियमित विद्युत आपूर्तिको व्यवस्था गर्ने।

२. पूर्वाधार विकास: औद्योगिक करिडोर, विशेष आर्थिक क्षेत्र (SEZ) को विकास र सडक सञ्जाल विस्तार।

३. सहज ऋण: उद्योगीलाई कम ब्याजदरमा ऋण उपलब्ध गराउने र लगानी सुरक्षा गर्ने।

४. नीतिगत स्थिरता: औद्योगिक नीति र कर नीति दीर्घकालीन र स्थिर बनाउने।

५. कच्चा पदार्थ व्यवस्थापन: स्थानीय कच्चा पदार्थको प्रयोगलाई प्रोत्साहन र आयातित पदार्थमा कर छुट।

६. बजार प्रवर्द्धन: उत्पादित वस्तुलाई अन्तर्राष्ट्रिय बजारमा पुर्याउन व्यापार सम्झौता र ब्रान्डिङमा सहयोग।

माननीय मन्त्रीज्यू, यी समस्या समाधान र उपायहरू कार्यान्वयन गर्न सकेमा नेपालमा उद्योगको विकास हुने र यसले रोजगारी सिर्जना, आयात प्रतिस्थापन र निर्यात प्रवर्द्धनमा महत्त्वपूर्ण योगदान पुर्याउने विश्वास लिएको छु।

भवदीय,

[तपाईंको नाम]

[सम्पर्क ठेगाना]