नमुना प्रश्नमाला - ९ class 9 सामाजिक

नमुना प्रश्नमाला - ९

समूह 'क' (अति छोटो उत्तर)

प्रश्न १: सामूहिक भावना भन्नाले के बुझिन्छ ?

उत्तर: सामूहिक भावना भन्नाले समूहका सदस्यहरूबीच एकता, सहयोग र साझा उद्देश्यप्रति रहेको आपसी अपनत्व र समर्पणको भावना हो।

प्रश्न २: नेपालीहरूको औसत आयु कम हुनुको कारण के होला, एक तर्क प्रस्तुत गर्नुहोस् ।

उत्तर: नेपालीहरूको औसत आयु कम हुनुको एक कारण स्वास्थ्य सेवामा पहुँचको कमी र गरिबीका कारण पोषणयुक्त आहारको अभाव हुनु हो।

प्रश्न ३: हेपाइका कुनै दुई असर उल्लेख गर्नुहोस् ।

उत्तर:

· पीडित व्यक्तिमा आत्मविश्वासको कमी हुनु र मानसिक तनाव बढ्नु।

· समाजमा विभाजन र द्वन्द्व सिर्जना हुनु।

प्रश्न ४: समाजबाट सामाजिक समस्या उन्मूलन गर्न तपाईंले निर्वाह गर्न सक्ने एउटा भूमिका उल्लेख गर्नुहोस् ।

उत्तर: म जनचेतना फैलाउने अभियानमा सहभागी भई मानिसहरूलाई समस्याको कारण र समाधानबारे सिकाउन सक्छु।

प्रश्न ५: सुगौली सन्धिमा कहिले हस्ताक्षर भएको थियो ?

उत्तर: सुगौली सन्धिमा वि.सं. १८७२ मङ्सिर १५ गते (सन् १८१५ डिसेम्बर २) मा हस्ताक्षर भएको थियो।

प्रश्न ६: 'बलभद्र कुँवर धेरै बहादुर थिए ?' यस भनाइलाई एक वाक्यमा पुष्टि गर्नुहोस् ।

उत्तर: बलभद्र कुँवरले नेपाल-अङ्ग्रेज युद्धमा कालङ्गा किल्लाको रक्षा गर्दै सानो संख्यामा भए पनि अङ्ग्रेज फौजलाई साहसिक रूपमा सामना गरेकाले उनी धेरै बहादुर थिए भन्ने पुष्टि हुन्छ।

प्रश्न ७: उच्च मानिसमा हुनुपर्ने कुनै दुई गुण लेख्नुहोस् ।

उत्तर:

· इमानदारी र सत्यवादिता

· अरूप्रति समानुभूति र सहयोगको भावना

प्रश्न ८: नेपालका किसानहरूलाई आधुनिक कृषि प्रणाली लागू गर्नको लागि सचेत बनाउँदै एउटा प्रभावकारी नारा तयार पार्नुहोस् ।

उत्तर: "आधुनिक कृषि अपनाऔं, उत्पादन बढाई समृद्धि कमाऔं"

प्रश्न ९: UNMIN (यूएनएमआइएन) भनेको के हो ?

उत्तर: UNMIN (United Nations Mission in Nepal) नेपालमा संयुक्त राष्ट्रसंघको मिसन थियो, जसले शान्ति प्रक्रिया र हतियार व्यवस्थापनमा सहयोग गरेको थियो।

प्रश्न १०: 'निःशस्त्रीकरणले विश्व शान्ति स्थापनामा ठूलो भूमिका निर्वाह गर्न सक्छ', कसरी ? एक वाक्यमा आफ्नो विचार उल्लेख गर्नुहोस् ।

उत्तर: निःशस्त्रीकरणले हतियारको दौड रोकी देशहरूबीचको तनाव कम गर्न मद्दत गर्ने भएकाले विश्व शान्ति स्थापनामा ठूलो भूमिका निर्वाह गर्न सक्छ।

प्रश्न ११: आफ्नो परिवारको स्वास्थ्य अवस्था राम्रो बनाउनका लागि तपाईंले खेल्न सक्ने एउटा भूमिका लेख्नुहोस् ।

उत्तर: म परिवारका सदस्यहरूलाई सफा खानेपानी, पोषिलो खाना र नियमित स्वास्थ्य जाँचको महत्त्वबारे सचेत गराउन सक्छु।

---

समूह 'ख' (छोटो उत्तर)

प्रश्न १२: 'व्यक्तिको सर्वांगीण विकासमा समाजले महत्त्वपूर्ण भूमिका निर्वाह गर्छ।' तपाईंको विचार चार बुँदामा उल्लेख गर्नुहोस् ।

उत्तर:

· समाजले व्यक्तिलाई भाषा, संस्कार र परम्परा सिकाएर सामाजिक प्राणी बनाउँछ।

· शिक्षा, स्वास्थ्य र रोजगारीका अवसरहरू समाजले नै प्रदान गर्दछ।

· समाजमा रहेर व्यक्तिले सहकार्य, सहयोग र नेतृत्व जस्ता गुणहरू विकास गर्दछ।

· समाजले व्यक्तिलाई पहिचान, सुरक्षा र सम्मान प्रदान गर्दछ।

प्रश्न १३: स्थानीय ज्ञान, सीप र प्रविधिको संरक्षण गर्ने कुनै चार उपाय लेख्नुहोस् ।

उत्तर:

· स्थानीय ज्ञान र सीपलाई पाठ्यक्रममा समावेश गरी विद्यालय तहमा पढाउने।

· स्थानीय विज्ञ र वृद्धवृद्धाहरूबाट युवा पुस्तालाई तालिम दिने।

· परम्परागत सीपलाई व्यवसायिकरण गरी आर्थिक प्रोत्साहन दिने।

· स्थानीय ज्ञानको अभिलेखीकरण गरी सङ्ग्रहालय र पुस्तकालयमा राख्ने।

प्रश्न १४: तपाईंले आफ्ना भाइबहिनीको मानवीय मूल्य विकासका लागि के कस्तो भूमिका निर्वाह गर्नुहुन्छ ? चार बुँदामा लेख्नुहोस् ।

उत्तर:

· म उनीहरूलाई सत्य बोल्न, इमानदार हुन र अरूको सम्मान गर्न प्रेरित गर्छु।

· उनीहरूसँग समय बिताई नैतिक कथा र उदाहरण सुनाउँछु।

· उनीहरूले गल्ती गर्दा मायाले सम्झाई सही बाटो देखाउँछु।

· उनीहरूलाई सानो उमेरदेखि नै सेवा, सहयोग र परोपकारमा सहभागी गराउँछु।

प्रश्न १५: राष्ट्रिय एकता, अखण्डता र सामाजिक सहिष्णुता कायम गर्न धार्मिक सहिष्णुताले महत्त्वपूर्ण योगदान दिन्छ, कसरी? कुनै चारओटा तर्कद्वारा स्पष्ट पार्नुहोस् ।

उत्तर:

· धार्मिक सहिष्णुताले विभिन्न धर्मावलम्बीबीच आपसी सम्मान र सद्भाव बढाउँछ।

· यसले धार्मिक द्वन्द्व रोकी देशमा शान्ति कायम गर्न मद्दत गर्दछ।

· विभिन्न धर्मका मानिसहरू मिलेर चाडपर्व मनाउँदा सामाजिक एकता बलियो हुन्छ।

· धार्मिक सहिष्णुताले देशलाई बाह्य हस्तक्षेप र विखण्डनबाट जोगाउन मद्दत गर्दछ।

प्रश्न १६: तपाईंको विद्यालयमा हेपाइको समस्या हुन सक्छ ? यस्तो समस्या नियन्त्रण गर्न के गर्नुपर्छ ? तपाईंको धारणा चार बुँदामा स्पष्ट पार्नुहोस् ।

उत्तर:

· सबै विद्यार्थी र शिक्षकलाई समान व्यवहार र मानवअधिकारबारे सचेतना कार्यक्रम सञ्चालन गर्ने।

· हेपाइ गर्ने विद्यार्थीलाई कडा सजायको व्यवस्था गर्ने।

· पीडित विद्यार्थीलाई मनोवैज्ञानिक परामर्श र सहयोग प्रदान गर्ने।

· विद्यालयमा 'हेपाइ विरुद्ध अभियान' सञ्चालन गरी नारा लेखन, वादविवाद जस्ता कार्यक्रम राख्ने।

प्रश्न १७: नेपालको अन्तरिम संविधान, २०४७ का कुनै चारओटा विशेषता लेख्नुहोस् ।

उत्तर:

· यस संविधानले बहुदलीय लोकतन्त्र स्थापना गरेको थियो।

· राजालाई संवैधानिक राजाको रूपमा स्थापित गरियो।

· मौलिक अधिकारको प्रत्याभूति गरिएको थियो।

· शक्ति पृथकीकरणको सिद्धान्त अवलम्बन गरी कार्यकारिणी, व्यवस्थापिका र न्यायपालिकाको व्यवस्था गरिएको थियो।

प्रश्न १८: उष्ण प्रदेशीय वनस्पति र शीत प्रदेशीय (कोणधारी) वनस्पति बीच पाइने चारओटा भिन्नता उल्लेख गर्नुहोस् ।

उत्तर:

· उष्ण प्रदेशीय वनस्पति तातो र आर्द्र हावापानीमा पाइन्छ, जबकि शीत प्रदेशीय वनस्पति चिसो हावापानीमा पाइन्छ।

· उष्ण वनस्पतिमा रूखहरू चौडा पात भएका हुन्छन् (जस्तै साल, सिसौ), जबकि शीत वनस्पतिमा रूखहरू सियोजस्तो पात भएका (कोणधारी) हुन्छन् (जस्तै देवदार, सल्ला)।

· उष्ण वनस्पति सदाबहार हुन्छ, शीत वनस्पति पनि सदाबहार हुन सक्छ तर केही चिसो क्षेत्रमा पात झर्ने पनि हुन्छन्।

· उष्ण वनस्पति प्रायः बाक्लो र विविधतायुक्त हुन्छ, शीत वनस्पति एकनास र फराकिलो क्षेत्रमा फैलिएको हुन्छ।

प्रश्न १९: नेपाल र भारतबीचको सम्बन्धको चर्चा गर्दै तपाईंको बुवालाई पत्र लेख्नुहोस् ।

उत्तर:

[ठेगाना]

[मिति]

पूज्य बुवा,

सप्रमाण सादर चरण स्पर्श। यहाँहरूको कुशलता कामना गर्दछु। आज म तपाईंलाई नेपाल र भारतबीचको सम्बन्धको बारेमा केही लेख्न चाहन्छु।

नेपाल र भारतबीच सदियौंदेखि धार्मिक, सांस्कृतिक, सामाजिक र आर्थिक सम्बन्ध रहँदै आएको छ। हामीबीच खुला सीमा, सन्धि सम्झौता र आपसी सहयोगको लामो परम्परा छ। भारत हाम्रो प्रमुख व्यापारिक साझेदार हो र हिमाली नदी, जलस्रोत, ऊर्जा लगायतका क्षेत्रमा सहकार्य छ। दुई देशबीच समयसमयमा केही मतभेद पनि देखिन्छन्, तर कूटनीतिक पहलबाट ती समाधान हुँदै आएका छन्। यो सम्बन्ध परस्पर हित र सम्मानमा आधारित हुनुपर्छ भन्ने मेरो विचार छ।

यहाँ पढाइ राम्रै चलिरहेको छ। पछि फेरि पत्र लेख्नेछु।

आफ्नो ख्याल गर्नुहोला।

आज्ञाकारी छोरा/छोरी,

[तपाईंको नाम]

प्रश्न २०: पारिवारिक स्वास्थ्य र हेरचाहका कुनै चारओटा महत्त्व लेख्नुहोस् ।

उत्तर:

· पारिवारिक स्वास्थ्यले परिवारका सदस्यहरूलाई रोगबाट बचाई स्वस्थ जीवन जिउन मद्दत गर्दछ।

· यसले परिवारमा खुसी, शान्ति र उत्पादकत्व बढाउँछ।

· राम्रो स्वास्थ्यले परिवारको आर्थिक बोझ कम हुन्छ र बचत हुन्छ।

· स्वस्थ परिवारले समाजमा सकारात्मक योगदान दिन सक्छ।

---

समूह 'ग' (लामो उत्तर)

प्रश्न २१: 'सुशासन लोकतन्त्रको सुन्दर पक्ष हो' यस भनाइलाई उदाहरणसहित प्रस्तुत गर्नुहोस् ।

उत्तर:

सुशासन र लोकतन्त्रको अभिन्न सम्बन्ध छ। लोकतन्त्रको मूल मर्म जनताको सहभागिता, पारदर्शिता, जवाफदेहिता र कानूनी शासन हो, जुन सुशासनका आधार स्तम्भ पनि हुन्।

उदाहरणहरू:

· लोकतन्त्रमा जनताले आफ्ना प्रतिनिधि चुन्न पाउँछन् र उनीहरू जनताप्रति जवाफदेही हुन्छन्। यो सुशासनको सुन्दर पक्ष हो।

· सूचनाको हकको प्रत्याभूति लोकतन्त्रमा हुन्छ, जसले सरकारी कामकारबाहीलाई पारदर्शी बनाउँछ र सुशासन कायम गर्छ।

· लोकतन्त्रमा न्यायपालिका स्वतन्त्र हुन्छ, जसले कानूनको शासन सुनिश्चित गर्छ र भ्रष्टाचार नियन्त्रणमा मद्दत गर्छ।

· लोकतन्त्रमा नागरिक समाज र मिडियाले सरकारको निगरानी गर्न सक्छ, जसले सुशासनलाई बलियो बनाउँछ।

यसरी, लोकतन्त्रले सुशासनका लागि आवश्यक वातावरण सिर्जना गर्छ र सुशासनले लोकतन्त्रलाई सार्थक बनाउँछ। अतः सुशासन लोकतन्त्रको सुन्दर पक्ष हो।

प्रश्न २२ र २३ (नक्सासँग सम्बन्धित): (नक्सा कोरेर देखाउनु पर्ने भएकोले यहाँ लिखित रूपमा उत्तर दिन सकिँदैन। कृपया पाठ्यपुस्तक वा एटलसको सहायताले नक्सा अभ्यास गर्नुहोस्। तथ्यहरूको स्थानको संकेत मात्र यहाँ दिइएको छ।)

· कन्काई नदी: पूर्वी नेपालमा (इलाम, झापा)।

· जोमसोम विमानस्थल: मुस्ताङ जिल्लामा।

· टिङ्कर भन्न्याङ: सुदूरपश्चिमको दार्चुला जिल्लामा पर्ने भन्न्याङ (पास)।

· शैक्षिक विज्ञान, माध्यमिक व्यवस्था, आयोजना - यी स्थान विशेष होइनन्, त्यसैले नक्सामा देखाउन मिल्दैन।

प्रश्न २४ (एसिया महादेशको नक्सा): (नक्सा कोर्नु पर्ने भएकोले यहाँ लिखित उत्तर दिन सकिँदैन। तर तथ्यहरूको स्थानः

· बैकाल ताल: रुसमा (साइबेरिया)।

· लाल सागर: अरब प्रायद्वीप र अफ्रिकाबीच।

· नयाँ दिल्ली: भारतको राजधानी।

· हिन्द महासागर: एसियाको दक्षिणमा।

· स्वास्थ्य के नदी: स्पष्ट छैन, सम्भवतः कुनै विशेष नदी होइन।)

प्रश्न २५: राज्य शासन उदय हुनुका कुनै चार कारणको छोटो व्याख्या गरी राज्य शासन स्थापनापछि नेपालमा परेका कुनै तीन प्रभाव उल्लेख गर्नुहोस् ।

उत्तर:

राज्य शासनको उदय हुनुका कारण:

· सुरक्षा र व्यवस्था: मानिसहरूबीच सुरक्षा र व्यवस्था कायम गर्न आवश्यकता पर्यो।

· स्रोत व्यवस्थापन: स्रोत र सम्पत्तिको उचित व्यवस्थापन गर्न शासनको आवश्यकता भयो।

· जनसङ्ख्या वृद्धि: जनसङ्ख्या वृद्धि र सामाजिक जटिलता बढ्दै जाँदा नियमन आवश्यक भयो।

· बाह्य आक्रमण: बाह्य आक्रमणबाट बच्न सङ्गठित शक्ति आवश्यक भयो।

राज्य शासन स्थापनापछि नेपालमा परेका प्रभाव:

· राजनीतिक एकीकरण: नेपाल साना-साना राज्यमा विभाजित थियो, राज्य शासनले देशलाई एकीकृत गर्यो।

· कानूनी व्यवस्था: राज्य शासनले कानून र नियम लागू गरी समाजमा व्यवस्था कायम गर्यो।

· विकास निर्माण: राज्य शासनले भौतिक पूर्वाधार (सडक, सिँचाइ) र सामाजिक सेवा (शिक्षा, स्वास्थ्य) को विकासमा योगदान गर्यो।

प्रश्न २६: नेपालमा उद्योगको महत्त्व उल्लेख गर्दै एउटा पत्रिकाका लागि सम्पादकीयको नमुना तयार पार्नुहोस् ।

उत्तर:

शीर्षक: नेपालमा उद्योगको विकास: आवश्यकता र सम्भावना

नेपालको अर्थतन्त्रको मुख्य आधार कृषि भए तापनि औद्योगिक विकास बिना दिगो आर्थिक समृद्धि सम्भव छैन। उद्योगले रोजगारी सिर्जना, आयात प्रतिस्थापन, निर्यात प्रवर्द्धन र राष्ट्रिय आय वृद्धिमा महत्त्वपूर्ण भूमिका खेल्दछ।

नेपालमा उद्योगको विकासका लागि प्रचुर सम्भावना छ। जलविद्युत, कृषि, वनपैदावार, जडीबुटी, पर्यटन जस्ता क्षेत्रमा उद्योग स्थापना गर्न सकिन्छ। साना तथा घरेलु उद्योगले स्थानीय सीप र कच्चा पदार्थको उपयोग गरी रोजगारी दिन सक्छन्।

तर, नेपालमा उद्योग विकासमा ऊर्जा अभाव, पूर्वाधारको कमी, नीतिगत अस्थिरता, लगानीको अभावजस्ता समस्या छन्। यी समस्या समाधान गर्न सरकारले उद्योगमैत्री नीति ल्याउनु पर्दछ, लगानी सुरक्षा गर्नुपर्दछ, र पूर्वाधार विकासमा जोड दिनुपर्दछ। निजी क्षेत्रलाई प्रोत्साहन गर्दै विदेशी लगानी भित्र्याउन सकेमा नेपालमा औद्योगिक क्रान्ति सम्भव छ।

त्यसैले, सरोकारवाला सबै निकाय एकजुट भई नेपाललाई औद्योगिक राष्ट्र बनाउन अग्रसर हुनु आजको आवश्यकता हो।