नमुना प्रश्नमाला - २) class ९ समाजिक
- Get link
- X
- Other Apps
नमुना प्रश्नमाला - २)
समूह 'क' (अति छोटो उत्तर)
प्रश्न १: अर्थव्यवस्थाका आधारमा समाजलाई वर्गीकरण गर्नुहोस् ।
उत्तर: अर्थव्यवस्थाका आधारमा समाजलाई मुख्यतः तीन भागमा वर्गीकरण गरिन्छ:
१. कृषि प्रधान समाज
२. औद्योगिक समाज
३. सूचना प्रविधिमा आधारित समाज
प्रश्न २: विकासका लागि किन जनसहभागिता आवश्यक छ ? एक बुँदामा स्पष्ट पार्नुहोस् ।
उत्तर: विकासका लागि जनसहभागिता आवश्यक छ किनकि यसले स्थानीय आवश्यकता, सीप र स्रोतको उचित उपयोग गरी योजनालाई सफल, दिगो र पारदर्शी बनाउन मद्दत गर्दछ।
प्रश्न ३: बिश्वात्मिक कुलता भनेको के हो ?
उत्तर: बिश्वात्मिक कुलता (Universal Fraternity) भनेको सम्पूर्ण मानवजातिलाई एउटै परिवारको सदस्यको रूपमा हेर्ने भावना हो, जसले जाति, धर्म, रङ्ग, भाषाको भेदभाव नगरी सबै मानिसबीच एकता र भ्रातृत्वको भावना विकास गर्दछ।
प्रश्न ४: सामाजिक समस्या निराकरणका लागि स्थापित संघसंस्थाका कार्यहरूलाई अझ बढी प्रभावकारी बनाउन कुनै एउटा सुझाव प्रस्तुत गर्नुहोस् ।
उत्तर: सामाजिक समस्या निराकरणका लागि स्थापित संघसंस्थाका कार्यहरूलाई प्रभावकारी बनाउन स्थानीय समुदाय, सरकारी निकाय र अन्य संस्थासँगको समन्वय र साझेदारी बढाउनु पर्छ।
प्रश्न ५: सुगौली सन्धि भएको पूरा मिति लेख्नुहोस् ।
उत्तर: सुगौली सन्धि वि.सं. १८७२ मङ्सिर १५ गते (सन् १८१५ डिसेम्बर २) मा भएको थियो।
प्रश्न ६: भक्ति थापालाई साहसी, बहादुर र कर्तव्यनिष्ठ व्यक्ति भनिन्छ, किन ? आफ्नो विचार एक वाक्यमा लेख्नुहोस् ।
उत्तर: नेपाल-अङ्ग्रेज युद्धमा देउथलको युद्धमा अङ्ग्रेज सेनालाई साहसिक रूपमा परास्त गरी वीरगति प्राप्त गरेकाले भक्ति थापालाई साहसी, बहादुर र कर्तव्यनिष्ठ व्यक्ति भनिन्छ।
प्रश्न ७: घरेलु उद्योगको कुनै एउटा विशेषता उल्लेख गर्नुहोस् ।
उत्तर: घरेलु उद्योगको एक विशेषता भनेको परिवारका सदस्यहरूले आफ्नै घरमा सानो पुँजी र स्थानीय कच्चा पदार्थ प्रयोग गरी सञ्चालन गर्ने उद्योग हो।
प्रश्न ८: तपाईंको स्थानीय तहमा सञ्चालित योजनाहरूलाई समयमै सम्पन्न गर्नका लागि के गर्नुपर्ला ? एउटा सुझाव प्रस्तुत गर्नुहोस् ।
उत्तर: स्थानीय तहमा सञ्चालित योजनाहरूलाई समयमै सम्पन्न गर्न नियमित अनुगमन, पारदर्शी वित्तीय प्रणाली र स्थानीय जनताको सक्रिय सहभागिता आवश्यक छ।
प्रश्न ९: कूटनीतिक सम्बन्धलाई एक वाक्यमा परिभाषित गर्नुहोस् ।
उत्तर: कूटनीतिक सम्बन्ध भनेको दुई वा दुईभन्दा बढी देशहरूबीच आपसी हित, शान्ति, सहयोग र समझदारी कायम गर्न स्थापित गरिने औपचारिक सम्बन्ध हो।
प्रश्न १०: संयुक्त राष्ट्रसङ्घको शान्ति सेनामा सहभागी हुँदा नेपाललाई के फाइदा भएको छ ? आफ्नो विचार एक बुँदामा दिनुहोस् ।
उत्तर: संयुक्त राष्ट्रसङ्घको शान्ति सेनामा सहभागी हुँदा नेपालले अन्तर्राष्ट्रिय प्रतिष्ठा आर्जन गर्नुका साथै आर्थिक लाभ, सुरक्षा निकायको अनुभव र सिपको विकास गर्ने अवसर पाएको छ।
प्रश्न ११: तपाईं नेपालको पहाडी क्षेत्रमा बसोबास गर्ने बालिग नागरिक हुनुहुन्छ । तपाईंको छिमेकी तराई क्षेत्रमा बसाइँसराइ गर्न चाहनुहुन्छ । उहाँलाई बसाइँसराइ नगर्नको लागि के कस्तो सुझाव दिनुहुन्छ ? एउटा सुझाव उल्लेख गर्नुहोस् ।
उत्तर: तपाईंलाई बसाइँसराइ नगर्न सुझाव दिन्छु किनकि पहाडमा पनि कृषि, पर्यटन र स्थानीय स्रोतको उचित उपयोग गरेर राम्रो आम्दानी गर्न सकिन्छ, र यहाँको आफ्नै माटो, संस्कृति र परिवारको माया पनि छ।
---
समूह 'ख' (छोटो उत्तर)
प्रश्न १२: आदर्श समाज निर्माणमा व्यक्तिको भूमिका महत्त्वपूर्ण हुन्छ, कसरी ? आफ्ना तर्क चार बुँदामा दिनुहोस् ।
उत्तर:
१. व्यक्ति समाजको आधारभूत इकाई हो, त्यसैले उसको असल आचरण र विचारले समाजलाई प्रभाव पार्दछ।
२. व्यक्तिले कानून र नियमको पालना गरेर, कर्तव्यप्रति इमानदार भएर समाजमा शान्ति र व्यवस्था कायम गर्न मद्दत गर्दछ।
३. व्यक्तिले सामाजिक सेवा, सहयोग र परोपकारमा भाग लिएर समाजको कल्याणमा योगदान दिन सक्छ।
४. व्यक्तिले अरूप्रति सम्मान, सहिष्णुता र सहानुभूति देखाएर समाजमा एकता र सद्भाव कायम गर्न मद्दत गर्दछ।
प्रश्न १३: विकासका लागि यातायातको महत्त्व उल्लेख गर्नुहोस् ।
उत्तर:
यातायात विकासको मेरुदण्ड हो। यसको महत्त्व:
१. यसले वस्तु र सेवाको ढुवानी सहज र छिटो बनाउँदछ।
२. यसले बजारको पहुँच बढाई व्यापार व्यवसाय प्रवर्द्धन गर्दछ।
३. यसले औद्योगिक तथा कृषि विकासमा सहयोग पुर्याउँदछ।
४. यसले मानिसहरूको आवागमन सहज बनाई शिक्षा, स्वास्थ्य र रोजगारीको पहुँच बढाउँदछ।
५. यसले पर्यटन विकासमा योगदान पुर्याउँदछ।
प्रश्न १४: हामीले हाम्रा राष्ट्रिय विभूतिहरूबाट प्राप्त गर्न सकिने प्रेरणा उल्लेख गर्दै आफ्नी बहिनीलाई पत्र लेख्नुहोस् ।
उत्तर:
[ठेगाना]
[मिति]
प्यारी बहिनी [नाम],
सप्रमाण स्नेह। तिमी पढाइमा राम्रो गरिरहेकी छौ भन्ने आशा छ। आज म तिमीलाई हाम्रा राष्ट्रिय विभूतिहरूबाट हामीले के-के सिक्न सक्छौं भन्ने बारेमा लेख्न चाहन्छु।
अमर सिंह थापा, भक्ति थापा, बलभद्र कुँवर जस्ता वीरहरूले देशको रक्षाका लागि आफ्नो प्राणको आहुति दिए। उनीहरूबाट हामीले देशभक्ति र साहसको प्रेरणा पाउँछौं।
आदिकवि भानुभक्त आचार्यले नेपाली भाषा र साहित्यको सेवा गरे। उहाँबाट हामीले मातृभाषा र संस्कृतिप्रति माया गर्न सिक्नुपर्छ।
अरनिकोले विदेशमा नेपालको नाम रोशन गरे। उहाँबाट हामीले सीप र कलाको विकास गर्न प्रेरणा पाउँछौं।
यी विभूतिहरूले देखाएको बाटोमा हिंड्ने प्रयास गरौं।
पढाइमा ध्यान देऊ। घरमा सबै कुशल छन्।
तिमी दिदी/दाजु,
[तपाईंको नाम]
प्रश्न १५: तपाईं राष्ट्रिय विभूतिहरूबाट प्राप्त गर्न सकिने प्रेरणा उल्लेख गर्नुहोस् । (यो प्रश्न १४ सँग मिल्दोजुल्दो छ, त्यसैले संक्षिप्त उत्तर)
उत्तर: राष्ट्रिय विभूतिहरूबाट हामीले देशभक्ति, साहस, त्याग, कर्तव्यनिष्ठा, सृजनशीलता, भाषा-संस्कृतिको सम्मान, एकता र राष्ट्रियता जस्ता गुणहरू सिक्न सक्छौं।
प्रश्न १६: नेपालमा सामाजिक समस्या समाधानमा कार्यरत राष्ट्रिय संघसंस्थाको भूमिका सम्बन्धमा समीक्षा गर्नुहोस् ।
उत्तर:
नेपालमा सामाजिक समस्या समाधानमा विभिन्न राष्ट्रिय संघसंस्थाहरू (जस्तै: नेपाल रेडक्रस सोसाइटी, महिला संघ, युवा क्लब, अधिकारकर्मी संस्था, सामाजिक सेवा केन्द्र) सक्रिय छन्।
यिनको सकारात्मक भूमिका:
· गरिबी, अशिक्षा, बेरोजगारी, महिला हिंसा, दलित तथा सीमान्तकृत समुदायको उत्थानमा काम गरेका छन्।
· जनचेतना फैलाउने, वकालत गर्ने र सरकारलाई दबाब दिने काम गरेका छन्।
· प्राकृतिक प्रकोपमा राहत र पुनःस्थापनाको काम गरेका छन्।
कमजोरीहरू:
· संस्थाहरूबीच समन्वयको अभाव, दोहोरोपना र स्रोतसाधनको दुरुपयोगका समस्या छन्।
· केही संस्था राजनीतिक प्रभावमा परेको देखिन्छ।
· दिगो कार्यक्रमभन्दा आयोजनामुखी काम हुने गरेको छ।
समीक्षा: यी संघसंस्थाहरूले सामाजिक रूपान्तरणमा ठूलो योगदान दिए तापनि प्रभावकारिताका लागि पारदर्शिता, समन्वय र दीर्घकालीन सोच आवश्यक छ।
प्रश्न १७: लोकतान्त्रिक आचरण अन्तर्गत पर्ने कुनै चारओटा आचरणको सूची बनाउनुहोस् ।
उत्तर:
१. अरूको विचार र मतको सम्मान गर्ने
२. नियम र कानूनको पालना गर्ने
३. सबैलाई समान व्यवहार गर्ने
४. आलोचना स्वीकार गर्ने र आफ्नो गल्ती सुधार गर्ने
प्रश्न १८: ८६° १५' पूर्वमा रहेको काठमाडौंमा अपराह्न ३ बजेको बेला बेलायतको लन्डनमा कति बजेको हुन्छ ?
उत्तर:
· काठमाडौं ८६° १५' पूर्व देशान्तरमा पर्दछ।
· लन्डन ०° देशान्तर (प्राइम मेरिडियन) मा पर्दछ।
· देशान्तरको अन्तर = ८६° १५'
· समयको अन्तर = (८६° १५' × ४ मिनेट) = ३४५ मिनेट = ५ घण्टा ४५ मिनेट।
· काठमाडौं लन्डनभन्दा पूर्वमा भएकाले समय अगाडि हुन्छ। त्यसैले लन्डनमा काठमाडौंभन्दा ५ घण्टा ४५ मिनेट पछि हुन्छ।
· यदि काठमाडौंमा अपराह्न ३:०० बजे (१५:००) छ भने, लन्डनमा (१५:०० - ५:४५) = ०९:१५ अर्थात बिहान ९:१५ बजेको हुन्छ।
प्रश्न १९: नेपाल-चीन सम्बन्धको सम्बन्ध उल्लेख गर्दै चीनका राजदूतलाई सोध्नका लागि चारओटा प्रश्नहरूको सूची तयार पार्नुहोस् ।
उत्तर:
१. नेपाल र चीनबीचको द्विपक्षीय व्यापारलाई कसरी थप विस्तार गर्न सकिन्छ ?
२. बेल्ट एन्ड रोड इनिसिएटिभ (BRI) अन्तर्गत नेपालमा हुने लगानी र पूर्वाधार विकासका योजनाहरू के-के छन् ?
३. नेपाली विद्यार्थी र पर्यटकका लागि चीनले उपलब्ध गराउने छात्रवृत्ति र सुविधाको अवस्था के छ ?
४. हिमाली क्षेत्रमा हुने प्राकृतिक प्रकोप (हिमताल विस्फोट) नियन्त्रण र सूचना आदानप्रदानमा चीनले नेपाललाई कसरी सहयोग गर्न सक्छ ?
प्रश्न २०: बसाइँसराइले गन्तव्य स्थलमा पार्ने प्रभाव उल्लेख गर्नुहोस् ।
उत्तर:
बसाइँसराइले गन्तव्य स्थल (जहाँ मानिस बसाइँ सरेर जान्छन्) मा निम्न प्रभाव पार्दछ:
सकारात्मक प्रभाव:
· सस्तो र काम गर्ने जनशक्तिको उपलब्धता बढ्नु।
· विविध संस्कृति र सीपको आदानप्रदान हुनु।
· स्थानीय अर्थतन्त्र र बजारको विस्तार हुनु।
नकारात्मक प्रभाव:
· जनसङ्ख्या बढेर शिक्षा, स्वास्थ्य, यातायातजस्ता सेवामा चाप पर्नु।
· बढ्दो जनसङ्ख्याका कारण स्रोतको अभाव हुनु।
· फोहोर व्यवस्थापन, प्रदूषण र अपराधजस्ता समस्या बढ्नु।
· सांस्कृतिक द्वन्द्व र अस्थायी बस्तीको समस्या देखिनु।
---
समूह 'ग' (लामो उत्तर)
प्रश्न २१: नेपालमा सुशासन कायम गर्न भएका प्रयासहरूको विश्लेषण गर्नुहोस् ।
उत्तर:
सुशासन भनेको पारदर्शी, जवाफदेही, सहभागितामूलक र कानूनी शासन हो। नेपालमा सुशासन कायम गर्न विभिन्न प्रयासहरू भएका छन्, जसको विश्लेषण निम्न छ:
१. संवैधानिक तथा कानूनी प्रयास:
· नेपालको संविधान २०७२ ले सुशासनलाई राज्यका निर्देशक सिद्धान्तको रूपमा उल्लेख गरेको छ।
· भ्रष्टाचार नियन्त्रण ऐन, सूचनाको हकसम्बन्धी ऐन, लोकसेवा ऐनजस्ता कानून बनाइएका छन्।
२. संस्थागत प्रयास:
· अख्तियार दुरुपयोग अनुसन्धान आयोग (CIAA) स्थापना गरी भ्रष्टाचार नियन्त्रणको प्रयास।
· राष्ट्रिय सतर्कता केन्द्र, महालेखा परीक्षकको कार्यालय, लोकसेवा आयोगजस्ता निकायहरू गठन।
· स्थानीय तहको स्थापनाले सेवा प्रवाह जनताको ढोकामा पुर्याउने प्रयास।
३. नीतिगत प्रयास:
· सूचनाको हकको प्रत्याभूति र सार्वजनिक निकायका निर्णयहरू सार्वजनिक गर्ने व्यवस्था।
· बजेट तथा योजना निर्माणमा जनसहभागिताको व्यवस्था।
· सार्वजनिक खरिद नियमावलीमा पारदर्शिता ल्याउने प्रयास।
४. अन्तर्राष्ट्रिय सहयोग:
· संयुक्त राष्ट्र विकास कार्यक्रम (UNDP) जस्ता अन्तर्राष्ट्रिय निकायको सहयोगमा सुशासन प्रवर्द्धन कार्यक्रम सञ्चालन।
विश्लेषण:
यी प्रयासहरूका बाबजुद नेपालमा अझै पनि भ्रष्टाचार, पारदर्शिताको अभाव, राजनीतिक हस्तक्षेप, कानूनको पर्याप्त कार्यान्वयन नहुनु, नागरिक चेतनाको कमी, जस्ता समस्याले सुशासन कायम हुन सकेको छैन। सुशासनका लागि सबल संस्था, कानूनको प्रभावकारी कार्यान्वयन र नागरिकको सक्रिय सहभागिता आवश्यक छ।
प्रश्न २२ र २३ (नक्सासँग सम्बन्धित): (नक्सा कोरेर देखाउनु पर्ने भएकोले यहाँ लिखित रूपमा उत्तर दिन सकिँदैन। कृपया पाठ्यपुस्तक वा एटलसको सहायताले नक्सा अभ्यास गर्नुहोस्।)
प्रश्न २५: इतिहासको खोत भनेको के हो ? उदाहरणसहित लेख्नुहोस् । यी खोतहरूको संरक्षण गर्ने विभिन्न उपाय उल्लेख गर्नुहोस् ।
उत्तर:
इतिहासको खोत (Sources of History): इतिहासको खोत भनेको ती स्रोत वा प्रमाण हुन्, जसको आधारमा इतिहासकारहरूले विगतको घटना, परम्परा, संस्कृति र सभ्यताको अध्ययन तथा विश्लेषण गर्दछन्। यी खोतहरूले हामीलाई पुर्खाहरूले के कसरी गरे भन्ने बारेमा जानकारी दिन्छन्।
उदाहरण:
१. पुरातात्त्विक खोत: भग्नावशेष (लुम्बिनीको अशोक स्तम्भ), मूर्तिहरू, सिक्काहरू (लिच्छवि कालीन सिक्का), औजारहरू (ढुंगे युगका हतियार)।
२. अभिलेखीय खोत: शिलालेख (जयस्थिति मल्लको शिलालेख), ताम्रपत्र (राजा मानदेवको ताम्रपत्र), सनद, लालमोहर।
३. धार्मिक तथा ऐतिहासिक ग्रन्थ: गोपालराज वंशावली, भाषा वंशावली, सुबेदार वंशावली।
४. वैदेशिक यात्रीका विवरण: ह्वेनसाङ (चिनियाँ), फाहियान (चिनियाँ), कर्कप्याट्रिक (अङ्ग्रेज) का यात्रा संस्मरण।
५. मौखिक स्रोत: लोककथा, गाथा, भजन, गीत (जस्तै: मल्लकालीन गीतहरू)।
६. चित्रकला तथा मूर्तिकला: पुराना मन्दिर, चैत्य, दरबारका भित्तेचित्र र मूर्तिहरू।
खोतहरूको संरक्षणका उपायहरू:
१. भौतिक संरक्षण: पुरातात्त्विक स्थल, मूर्ति, अभिलेखलाई भौतिक रूपमा जीर्णोद्धार र मर्मत गर्ने।
२. कानूनी संरक्षण: पुरातात्त्विक सम्पदा संरक्षण ऐन बनाई अतिक्रमण, तस्करी र विनाश रोक्ने।
३. अभिलेखीकरण: सबै खोतहरूको सूचीकरण, फोटो र विवरण राख्ने, डिजिटल अभिलेख तयार गर्ने।
४. जनचेतना: स्थानीय समुदायलाई खोतहरूको महत्त्व बारे सिकाउने र संरक्षणमा सहभागी गराउने।
५. सङ्ग्रहालय स्थापना: महत्त्वपूर्ण ऐतिहासिक वस्तुहरू सुरक्षित राख्न स्थानीय तथा राष्ट्रिय सङ्ग्रहालय बनाउने।
६. अनुसन्धान प्रवर्द्धन: विद्यार्थी र अनुसन्धानकर्तालाई यी खोतहरूको अध्ययन गर्न प्रोत्साहन गर्ने।
प्रश्न २६: नेपालको कृषिलाई आधुनिकीकरण र व्यवसायीकरण गर्नका लागि विभिन्न उपायहरू समेत उल्लेख गर्दै कृषिमन्त्रीलाई पत्र लेख्नुहोस् ।
उत्तर:
[ठेगाना]
[मिति]
सेवामा,
माननीय कृषि तथा पशुपन्छी विकास मन्त्रीज्यू,
काठमाडौं, नेपाल
विषय: नेपालको कृषिलाई आधुनिकीकरण र व्यवसायीकरण गर्न सुझाव
माननीय मन्त्रीज्यू,
नेपालको कृषि क्षेत्रको समग्र विकास र यसलाई आधुनिकीकरण तथा व्यवसायीकरण गर्न केही सुझाव पेश गर्न चाहन्छु।
नेपालको अर्थतन्त्रको मेरुदण्ड कृषि हो, तर अझै पनि यो परम्परागत शैलीमा सञ्चालित छ। कृषिलाई आधुनिकीकरण र व्यवसायीकरण गर्न निम्न उपायहरू अपनाउन आवश्यक छ:
१. सिँचाइ सुविधा विस्तार: वर्षभरि सिँचाइ सुविधा पुर्याउन नहर, पोखरी र ट्याङ्की निर्माणमा जोड दिने।
२. उन्नत बीउ र प्रविधि: किसानलाई रोग प्रतिरोधी, उच्च उत्पादन दिने बीउ र आधुनिक कृषि औजार (ट्याक्टर, थ्रेसर) उपलब्ध गराउने।
३. मल तथा रासायनिक पदार्थ: समयमै र सहज रूपमा मल, बीउ र कीटनाशक उपलब्ध गराउने।
४. तालिम र अनुसन्धान: किसानलाई व्यावसायिक कृषि, बजारीकरण र भण्डारणका बारेमा तालिम दिने।
५. पूर्वाधार विकास: शीतभण्डार, कृषि सडक, प्याकेजिङ केन्द्र र बजारको विकास गर्ने।
६. वित्तीय पहुँच: किसानलाई कम ब्याजदरमा ऋण, बीमा र अनुदानको व्यवस्था गर्ने।
७. सहकारीको प्रवर्द्धन: किसान सहकारीलाई बलियो बनाई सामूहिक खेती, प्रशोधन र बिक्रीमा जोड दिने।
८. जैविक कृषिलाई प्रोत्साहन: जैविक मलको प्रयोग, प्राकृतिक खेतीलाई प्रोत्साहन गरी अन्तर्राष्ट्रिय बजारमा निर्यात बढाउने।
९. बजारीकरण रणनीति: स्थानीय, राष्ट्रिय र अन्तर्राष्ट्रिय बजारको पहिचान गरी नेपाली कृषि उपजको ब्रान्डिङ गर्ने।
१०. युवा तथा महिला सहभागिता: युवा र महिलालाई कृषिमा आकर्षित गर्न विशेष कार्यक्रम ल्याउने।
मलाई विश्वास छ कि यी उपायहरूले नेपालको कृषिलाई आधुनिक, व्यावसायिक र प्रतिस्पर्धी बनाउन ठूलो योगदान पुर्याउनेछन्। मन्त्रीज्यूबाट यसतर्फ ध्यानाकर्षण भई आवश्यक पहल हुने विश्वास लिएको छु।
भवदीय,
[तपाईंको नाम]
[सम्पर्क ठेगाना]
- Get link
- X
- Other Apps
Comments
Post a Comment